Dead Knot (1969), tác phẩm đen trắng thời kỳ đầu do Ngô Vũ Sâm đồng biên kịch

Trong một thế giới mà các nền tảng trực tuyến thường bị chỉ trích là “nhồi nhét” cho khán giả những nội dung đại trà, tháng này chứng kiến sự xuất hiện chuyện khác biệt. Trên Mubi, người hâm mộ điện ảnh thử nghiệm châu Á sắp được thưởng thức một bữa tiệc điện ảnh.

Tuyển tập điện ảnh thử nghiệm châu Á, được trình chiếu trên nền tảng này, gồm 10 phim ngắn và phim truyện, từ Dead Knot (1969), tác phẩm đen trắng thời kỳ đầu do Ngô Vũ Sâm đồng biên kịch, cho đến An Asian Ghost Story (2023), một lát cắt đầy ám ảnh dưới hình thức phim tài liệu xoay quanh ngành công nghiệp tóc giả tại Hồng Kông vào những năm 1960.

Tuyển tập này là một phần trong dự án hợp tác đang diễn ra giữa Bảo tàng M+ của Hồng Kông và Quỹ văn hóa Chanel, với hoạt động phục chế, tái khám phá và mùa phim trên Mubi bây giờ đều hướng sự chú ý vào những tác phẩm ít được biết đến.

Cảnh trong phim Tellurian Drama (2020), của Riar Rizaldi, nằm trong tuyển tập điện ảnh thử nghiệm châu Á phát trực tuyến trên Mubi

“Trong mùa giải thưởng của phương Tây năm nay, chúng ta thấy tầm ảnh hưởng của Triệu Đình (Chloé Zhao) hay phim KPop: Demon Hunters,” bà Yana Peel, giám đốc mghệ thuật, văn hóa và di sản tại Chanel nói. “Chúng tôi tin đây là thời điểm tốt để tạo cầu nối với phương Đông và phô diễn sức ảnh hưởng và tác động kinh ngạc của những tác phẩm điện ảnh này.”

Tất nhiên, Hamnet (2025) lấy cảm hứng từ Shakespeare của Triệu Đình hay phim hoạt hình KPop: Demon Hunters (2025) — cả hai đều đoạt giải Quả Cầu Vàng 2025 — có nhiều khả năng thu hút khán giả đến rạp. Nhưng cũng cần phải nói đến một sáng kiến như thế này.

“Thường rất khó tiếp cận được các phim nghệ thuật bên ngoài triển lãm hay liên hoan phim,” Silke Schmickl, người phụ trách và là trưởng bộ phận hình ảnh chuyển động tại M+ nói. “Vì vậy đưa phim vào phòng khách hoặc là cùng thưởng thức với bạn bè, như một trải nghiệm chung, thực sự sẽ mở ra một chương hoàn toàn mới.”

The Arch (1968) của Đường Thư Tuyền

Trước đó, hợp tác giữa M+ và Chanel đã khai quật nhiều kho báu quý giá từ thời kỳ Làn sóng mới của điện ảnh Hồng Kông, bao gồm phim hình sự The System (1979) của Ông Duy Thuyên và phim ly kỳ lãng mạn Love Massacre (1981) của Đàm Gia Minh.

Là một phần của M+ Restored — chương trình dành riêng cho việc bảo tồn di sản điện ảnh Hồng Kông — hai bộ phim này, cùng với The Arch (1968) của Đường Thư Tuyền, là những cái tên đầu tiên trong số chín bộ phim được phục chế kỹ lưỡng.

Trong khi Viện lưu trữ phim Hồng Kông chỉ đủ nguồn lực để phục chế một hoặc hai phim mỗi năm, việc huy động thêm nhân sự đào tạo bài bản cho công việc tỉ mỉ và chuyên biệt này có thể nói là rất hay.

Cảnh trong phim Viet and Nam, được trình chiếu tại Liên hoan phim Cannes năm 2024

“Tôi nghĩ kỹ thuật phục chế này rất quan trọng cho sự kế thừa,” Yana Peel nói. “Vì vậy tôi nghĩ hỗ trợ công việc phục chế ở Hồng Kông là quan trọng. Có lẽ ngành công nghiệp này đã mở rộng hơn, nhưng chúng tôi muốn thực sự tập trung vào việc âm thầm và kiên nhẫn phục chế những thước phim đó.”

Trong số các phim đang được phục chế có Dead Knot, tác phẩm mà nhà phê bình phim Sek Kei đạo diễn Ngô Vũ Sâm thời còn là sinh viên kể về một chàng trai trẻ cố gắng thoát khỏi mối quan hệ đồng tính bạo dâm.

“Khi còn trẻ, ở tuổi 20, [Ngô Vũ Sâm] suy nghĩ về sự linh hoạt giới tính, về ham muốn, cố gắng cảm nhận một thế giới mới có thể được tưởng tượng thông qua máy quay,” Schmickl nói.

Love Massacre (1981) của Đàm Gia Minh

Được quay trên phim 16mm, bộ phim này từng được Viện lưu trữ phim Hồng Kông phục chế, nhưng do hạn chế về kỹ thuật, chất lượng hình ảnh chưa đạt yêu cầu.

Với những ai vốn quen thuộc dòng phim hành động lấy nam giới làm trung tâm của Ngô Vũ Sâm như Điệp huyết song hùng / The Killer (1989) hay Lạt thủ thần thám / Hard Boiled (1992), việc tái phát hành Dead Knot và hé lộ gốc rễ của vị đạo diễn nay đã 79 tuổi là chuyện vô cùng thú vị.

Thực tế, giáo dục thế hệ trẻ là phần trọng tâm trong sáng kiến của M+ và Chanel. Schmickl nói. “Người trẻ thường không biết thế hệ tiền bối từng làm ra những bộ phim thực nghiệm như thế này,” bà nói. “Luôn có một định kiến cho rằng xưa cũ là chậm tiến.”

Cảnh trong phim Cemetery of Splendour (2015), một trong những tác phẩm ít được biết đến của đạo diễn người Thái Lan Apichatpong Weerasethakul

Một bất ngờ khác là việc gã khổng lồ thời trang Chanel lại đóng vai trò quan trọng trong việc quảng bá những bộ phim Hồng Kông ít được biết đến này.

“Bảo tàng duy nhất khác trên thế giới mà chúng tôi cam kết hỗ trợ điện ảnh mạnh mẽ như vậy là Bảo tàng nghệ thuật hiện đại (MoMA) ở New York,” Yana Peel nói. “Còn đây là biệt lệ dành cho Hồng Kông. Có một làn sóng tiên phong, và chúng tôi đã đồng thuận với ban lãnh đạo bảo tàng rằng chúng tôi muốn tôn vinh và ủng hộ.”

Tất nhiên, phạm vi không chỉ dừng lại ở Làn sóng mới Hồng Kông. Năm 2024, M+ và Chanel đã tổ chức Liên hoan phim thử nghiệm châu Á lần đầu. Giờ đây, độ phủ sóng của Mubi — tại khoảng 190 quốc gia và vùng lãnh thổ (bao gồm Hồng Kông) — mang đến cho khán giả toàn cầu cơ hội đi sâu vào các tác phẩm thử nghiệm từ khắp châu Á.

Cảnh trong phim Untitled 77-A” (1977) của Han Ok Hee, được nữ đạo diễn theo chủ nghĩa nữ quyền này quay bằng máy Bolex trong thời kỳ thiết quân luật ở Hàn Quốc

Trong số đó có Untitled 77-A của Han Ok Hee, bức chân dung nghệ sĩ giữa thập niên 1970, khi nhà làm phim theo chủ nghĩa nữ quyền này xuống đường phố Seoul, ghi lại những hình ảnh của thành phố dưới thời thiết quân luật bằng chiếc máy quay Bolex.

Những bộ phim khác thuộc thế kỷ này, bao gồm Viet and Nam, phim chính kịch đồng tính của Việt Nam về mối tình mộng ảo giữa hai người thợ mỏ được trình chiếu lần đầu tại Liên hoan phim Cannes năm 2024.

Tellurian Drama (2020) của Riar Rizaldi khám phá phong cảnh xung quanh một tháp phát thanh bỏ hoang ở Tây Java, Indonesia, do người Hà Lan xây dựng thời thuộc địa. Và những người hâm mộ đạo diễn Thái Lan Apichatpong Weerasethakul có cơ hội xem một trong những tác phẩm ít được biết đến của ông, Cemetery of Splendour năm 2015.

Cảnh trong phim An Asian Ghost Story (2023) của Vương Bác, lấy bối cảnh ngành công nghiệp tóc giả ở Hồng Kông những năm 1960

Chắc chắn, đây là cơ hội để tôn vinh những tác phẩm ngoại đạo trong ngành công nghiệp. “Nhiều bộ phim trong số này được làm ra mà chẳng màng tới khán giả,” Schmickl nói. “Chúng thực sự ra đời từ khao khát cá nhân.”

Ví dụ, An Asian Ghost Story ban đầu được thực hiện theo ủy thác của Chat (Trung tâm Di sản, Nghệ thuật và Dệt may) tại Hồng Kông.

Lấy lệnh cấm vận của Hoa Kỳ đối với ngành kinh doanh tóc giả năm 1965 làm điểm khởi đầu, “Tôi bắt đầu tìm hiểu những câu chuyện rất đặc biệt về ngành công nghiệp tóc giả và lịch sử của nó, cách nó gắn liền với Chiến tranh Lạnh và địa chính trị,” đạo diễn Vương Bác nói.

Bộ phim khéo léo kết hợp giữa tư liệu lưu trữ và cảnh quay đương đại, với các phân cảnh Hồng Kông những năm 1960 được tái hiện tại Amsterdam, Hà Lan, nơi đạo diễn Vương Bác đang sống. Ông lấy làm vui khi bộ phim được đưa lên Mubi, và tuyển tập này là cơ hội để định hình lại tác phẩm sau khi trình chiếu ở các liên hoan phim.

The System (1979) của Ông Duy Thuyên

“Mặc dù tôi không xem đây là phim tài liệu, nhưng chẳng hiểu sao rốt cuộc lại xuất hiện tại các liên hoan phim tài liệu,” ông nói. “Khi lên một nền tảng trực tuyến lớn, như Mubi, tôi rất tò mò muốn biết cảm nhận — và phản hồi về — loại hình phim này sẽ thay đổi như thế nào trong hoàn cảnh mới.”

Dù kết quả ra sao, đây vẫn là một sáng kiến hiếm hoi nhằm nâng cao thưởng thức điện ảnh châu Á, vào thời điểm mà ngay cả những tác phẩm kinh điển cũng có thể bị lãng quên. “Tôi luôn ngạc nhiên khi thấy có những người vẫn chưa xem Tâm trạng khi yêu [của Vương Gia Vệ],” Yana Peel nói.

Đây là cơ hội để đón nhận “thời hoàng kim” của điện ảnh Hồng Kông, bà nói, “và cũng để suy ngẫm ý nghĩa của Làn sóng mới châu Á này... để chúng ta không cứ mải tập trung vào phương Tây.”

Oxhide (2005) của Lưu Gia Nhân

Và Yana Peel mỉm cười nói, “Ai mà lại không thích xem phim vào tháng giêng cơ chứ?”