Trên các trang web đánh giá và mạng xã hội, nhiều khán giả thắc mắc sao Ngưu Lai lại có thể lấy được suất chiếu ngang ngửa các bộ phim bom tấn như The Odyssey của Christopher Nolan và Once Upon a Time in the Middle East của Văn Mục Dã

Xem Ngưu Lai là một trải nghiệm độc nhất vô nhị. Rạp phim đông đúc đáng ngạc nhiên cho một buổi chiếu đêm muộn chủ nhật, với đám đông háo hức xem mẹ con con trâu hoạt hình khét tiếng nhất Trung Quốc. Trong nửa giờ đầu tiên, xung quanh người viết rộ lên những tiếng cười trước mô hình 3D thô sơ của các nhân vật, chuyển động và nét mặt cứng đờ, lời thoại khó hiểu, đôi khi kỳ cục, những điều đã trở thành xu hướng trên mạng xã hội. Tuy nhiên, khi câu chuyện tiến triển buồn hơn, thổn thức hơn, khán phòng trở nên lặng đi và người viết bắt đầu tự hỏi: Có lẽ những người sáng tạo, bộ đôi mẹ con không có kinh nghiệm trong ngành, thực sự có gì đó nghiêm túc để nói.

Sau khi thu về chỉ 5.500 nhân dân tệ (815 đôla) trong tuần đầu tiên, bộ phim hoạt hình, được cho là do nhà làm phim nghiệp dư 34 tuổi Tân Vũ Mông sử dụng thiết bị cũ, đã trải qua cú lật ngược phòng vé phi thường, thu về 50 triệu nhân dân tệ (7,44 triệu đôla) vào ngày 26 tháng 8. Kể từ đó, Ngưu Lai được mệnh danh là lời đáp của Trung Quốc với The Room, bộ phim chính kịch năm 2003 của Tommy Wiseau mở màn như bom xịt phòng vé cuối cùng lại đạt được vị thế sùng bái vì sản xuất thô sơ khét tiếng.

Trên các trang web đánh giá và mạng xã hội, nhiều khán giả thắc mắc sao một bộ phim như vậy mà lại có thể lấy được suất chiếu ngang ngửa các bộ phim bom tấn như The Odyssey của Christopher Nolan và Once Upon a Time in the Middle East của Văn Mục Dã. Nhưng cũng có thể đóng khung câu hỏi theo cách khác: Cần những gì để một bộ phim sản xuất trong nước, độc lập, kinh phí thấp thực sự tiếp cận được khán giả Trung Quốc?

Mẹ con con trâu hoạt hình khét tiếng nhất Trung Quốc: mô hình 3D thô sơ, chuyển động và nét mặt cứng đờ đã trải qua cú lật ngược phòng vé phi thường

Sản xuất phim ở Trung Quốc liên quan đến một quy trình nhiều lớp. Đầu tiên, nhà làm phim phải sở hữu hoặc làm việc với một công ty sản xuất được cấp phép để nộp dự án cho Cục Điện ảnh Trung Quốc (NFA), thường là thông qua các văn phòng cấp tỉnh. Sau khi sản xuất xong, bộ phim hoàn chỉnh sẽ trải qua quá trình đánh giá nội dung cũng như đánh giá kỹ thuật bao gồm các yếu tố như hình ảnh, âm thanh và phụ đề. Những bộ phim vượt qua quy trình này sẽ nhận được NFA cấp phép trình chiếu rộng rãi.

Một quy trình như vậy đòi hỏi chuyên môn và nỗ lực trong thủ tục giấy tờ, nhưng chỉ riêng năm 2025, 764 bộ phim đã được sản xuất ở Trung Quốc, mặc dù con số đó đã giảm từ mức cao trước đại dịch là 1.037 vào năm 2019. Kong Degang, giảng viên nghiên cứu nghệ thuật sân khấu tại Đại học Sư phạm Nam Kinh, cho biết: “Ngay cả sinh viên tiến sĩ của Học viện Điện ảnh Bắc Kinh cũng có thể làm phim như dự án luận án với giấy phép công chiếu. Câu hỏi thực sự là: Bạn phân phối phim của mình ra rạp chiếu phim, hay bán cho các dịch vụ truyền hình hoặc phát trực tuyến?”

Thật vậy, hầu hết các bộ phim được cơ quan quản lý phê duyệt đều rơi vào cảnh hoặc không bao giờ được chiếu ở rạp hoặc biến mất khỏi rạp trong vòng vài ngày. Để đảm bảo việc chiếu rạp, nhà làm phim thường cần làm việc với các công ty phân phối và chia sẻ doanh thu. Quyết định của nhà phân phối là tùy theo triển vọng thương mại của một bộ phim, thường được đánh giá bằng các yếu tố như sức mạnh ngôi sao, hiệu ứng hình ảnh cao cấp hoặc chiến dịch tiếp thị tinh vi, những lợi thế mà các nhà sản xuất độc lập hiếm khi nào có được. Những êkíp gắn chặt chẽ với chuỗi rạp chiếu cũng có cơ hội bảo mật màn hình tốt hơn.

Cảnh từ phim tài liệu nghệ thuật Chinatown Cha-Cha năm 2024 của Dương Viên Viên

“Trung Quốc có một thị trường điện ảnh không khoan dung. Không có đủ nguồn lực trong ngành không thể có doanh thu phòng vé cao,” giáo sư Kong Degang nói. Vào một ngày trong tháng 8, hơn một chục bộ phim được chiếu ở Trung Quốc thu về chưa đến 10.000 nhân dân tệ (1.487 đôla).

Động lực này tạo ra hiệu ứng Matthew, trong đó các bộ phim có hiệu suất cao ngay từ đầu sẽ nhận được nhiều suất chiếu hơn và do đó có cơ hội thành công cao hơn. Điều đó buộc các nhà làm phim phải tối đa hóa tác động ban đầu của họ thông qua các chiến dịch quảng cáo tốn kém hoặc roadshow mệt mỏi. Dương Viên Viên, đạo diễn bộ phim tài liệu năm 2024 Chinatown Cha-Cha, nói rằng trong khi các xuất phẩm thương mại có thể chi mạnh vào việc phân phối và tiếp thị ngang với chi cho sản xuất, các nhà làm phim độc lập hiếm khi có được sự xa xỉ đó. Thay vì vậy, nhóm của cô đã tổ chức các buổi chiếu trước ở từng thành phố và cô đã từng quay cuồng tổ chức sự kiện ở hai thành phố trong cùng một ngày.

“Bạn chạy đua với thời gian,” Dương Viên Viên nói. “Bạn phải nắm bắt 10 ngày trước và sau buổi ra mắt phim của mình. Nếu vuột mất 10 ngày đó, thì sẽ mất tất cả.”

Đạo diễn Dương Viên Viên gặp gỡ các nhân vật của Chinatown Cha-Cha ở Las Vegas, và dự án của cô bước vào giai đoạn tiền sản xuất năm 2018

Đầu tư vào phim ảnh sụt giảm trên toàn cầu, tác động của đại dịch và cạnh tranh giành khán giả từ video định dạng dọc đã tiếp tục bóp nghẹt các nhà làm phim độc lập ở mọi giai đoạn sản xuất và phân phối. Mã Cố Uyên, đạo diễn và nhà viết kịch độc lập đã rời Bắc Kinh để nghỉ ngơi ở tỉnh Vân Nam, cho biết kể từ cuối những năm 2010, các công ty điện ảnh giám sát chặt chẽ tài chính hơn đã góp phần tạo ra một môi trường đầu tư thận trọng hơn. Dù được hỗ trợ từ các liên hoan phim, cấp kinh phí cho các dự án được lựa chọn, cô thường phải dùng tiền tiết kiệm cá nhân làm tác phẩm của mình. Các nhà làm phim trẻ xuất thân không giàu có thường xuyên phải nhận công việc quảng cáo hoặc truyền hình trực tuyến để kiếm tiền làm dự án của riêng mình. Một số người đã bỏ nghề.

“Cuộc đời ngắn ngủi lắm,” Mã Cố Uyên nói. “Dành 10 năm trong một ngành công nghiệp đang suy giảm hay một ngành đang phát triển sẽ dẫn đến khác biệt một trời một vực.”

Vào năm 2016, Liên minh các rạp chiếu phim nghệ thuật toàn quốc do chính phủ hậu thuẫn được thành lập để hợp tác với các rạp chiếu phim trên khắp Trung Quốc và giúp phát hành phim nghệ thuật và phim kinh phí thấp, bao gồm Chinatown Cha-Cha của Dương Viên Viên. Các rạp chiếu phim tham gia dành tối thiểu ba suất chiếu mỗi ngày cho các bộ phim được phân phối thông qua liên minh. Nhưng lưới an toàn này có giới hạn của nó, đặc biệt là khi nhiều rạp gặp khó khăn về tài chính. Năm 2025, liên minh đã cắt đứt quan hệ với 516 trong số hơn 2.000 rạp chiếu phim đối tác vì không đáp ứng cam kết suất chiếu.

Dương Vũ, từ sinh viên dược chuyển sang hoạt hình với các phim Na Tra thắng lớn ở phòng vé

Khi được hỏi liệu có thể nhân rộng thành công của Ngưu Lai hay không, những người mà người viết phỏng vấn đã hoài nghi. “Chúng ta đã thấy một Dương Vũ," Mã Cố Uyên nói, đề cập đến sinh viên dược chuyển sang hoạt hình mà bộ phim Na Tra 2 năm 2025 đã trở thành phim có doanh thu cao nhất của Trung Quốc. “Nhưng có 9.999 Dương Vũ khác không bao giờ được công chúng nhìn thấy.”

Theo giáo sư Kong, một nền văn hóa điện ảnh mở và sôi động hơn là điều cần thiết để phát triển mạnh hơn. Tuy nhiên, giá vé tăng và thời gian giải trí ngày càng phân mảnh khuyến khích cả khán giả lẫn ngành công nghiệp chơi an toàn, ủng hộ các đạo diễn, diễn viên và chuỗi phim có thành tích đã được chứng minh.

Tuy nhiên, sự nổi lên bất ngờ của Ngưu Lai đã làm rung chuyển một thị trường đang khao khát cái khác biệt. Bày tỏ “sự tôn trọng” đối với cách tiếp cận “thủ công” của Ngưu Lai, Dương Viên Viên nói: “Các xuất phẩm thương mại đã khiến mọi người mắc kẹt trong nếp nghĩ phim nên là gì.”

Bộ đôi mẹ con không có kinh nghiệm trong ngành: nhà làm phim nghiệp dư 34 tuổi Tân Vũ Mông (phải) cùng mẹ Tôn Lệ Phương 60 tuổi viết kịch bản làm nên Ngưu Lai

Có lẽ Ngưu Lai ý nghĩa ở chỗ đó. Thành công của bộ phim không cung cấp một công thức để các nhà làm phim độc lập khác có thể tái tạo đơn giản. Nhưng hành trình bất định từ một tuần mở màn 5.500 nhân dân tệ đến các suất chiếu cháy vé là lời nhắc nhở rằng khán giả vẫn có thể dành chỗ cho những bộ phim vượt thoát ra khỏi quan niệm thông thường của ngành về thế nào là có khả năng thương mại, hoặc thậm chí thế nào mới là một bộ phim.