Con sâu róm bò trên ngón tay trong cảnh mở đầu bản chuyển thể Sense and Sensibility mới. Đó là một biểu tượng tinh tế cho kỹ thuật của Jane Austen. Trong tiểu thuyết này và những tiểu thuyết khác, bà miêu tả những điều nhỏ nhặt trong dòng chảy lịch sử: những ánh nhìn trộm, những hiểu lầm, những khát vọng không nói thành lời, nhịp điệu ẩn giấu của trái tim. Tuy nhiên, bà đã gợi tả một cách tinh tế đến mức làm say mê nhiều thế hệ độc giả — và người xem.

Daisy Edgar-Jones (trái) vào vai Elinor Dashwood, cô gái chín chắn nhưng yêu thầm và Esmé Creed-Miles vào vai Marianne, người em gái yêu không giấu diếm trong Sense and Sensibility phiên bản 2026 do Georgia Oakley đạo diễn

Pride and Prejudice sẽ là tác phẩm tiếp theo. Một sự thật được các nhà sản xuất thừa nhận rộng rãi là cứ mỗi thập kỷ hoặc lâu hơn bạn được phép làm lại tác phẩm này; phiên bản mới nhất sẽ ra mắt trên Netflix vào tháng 12. Như bạn có thể thấy, tác phẩm của Austen không phải là những tác phẩm kinh điển duy nhất hiện đang được chuyển thể lên màn ảnh.

Wuthering Heights thành công lớn; Odyssey là hiện tượng. Các bản chuyển thể gần đây khác bao gồm Frankenstein, Little House on the Prairie, East of Eden và A Tale of Two Cities. Ngoài ra sắp ra mắt một phiên bản A Christmas Carol với sự tham gia của Johnny Depp.

Sự bùng nổ từ tiểu thuyết lên màn ảnh này đặt ra nhiều câu hỏi về phim ảnh, truyền hình và sách. Trong thế giới của ứng dụng và trí tuệ nhân tạo, sao lại dành quá nhiều thời lượng phát sóng cho phụ nữ đội mũ buộc dây và đàn ông mặc quần ống rộng nhỉ? Tác phẩm kinh điển xuất sắc khác biệt thế nào với một bản sao nhàm chán? Còn về sách: nếu văn học đang suy thoái như người ta thường nói, tại sao danh sách phim này lại như danh sách đọc của giới trí thức? Câu hỏi cốt lõi là về tình trạng của văn hóa: sự bùng nổ của phim cổ trang là dấu hiệu của đẳng cấp hay của sự lỗi thời?

Pride and Prejudice phiên bản mới nhất sẽ ra mắt trên Netflix vào tháng 12

Phiên bản mới chuyển thể các tác phẩm của Austen hay Charles Dickens không chỉ là chuyển thể tiểu thuyết gốc mà còn là chuyển thể từ các phiên bản trước đó; thú vị là chỗ đó. Bản phim Sense and Sensibility này, do Georgia Oakley đạo diễn và ra mắt tại Anh vào ngày 25 tháng 9 (tại Mỹ vào tháng 10), tiếp nối phiên bản được yêu thích năm 1995 với sự tham gia của Emma Thompson và Kate Winslet. Sau khi vật lộn với cảm xúc của mình trong Normal People, Daisy Edgar-Jones vào vai Elinor Dashwood, cô gái chín chắn nhưng yêu thầm, không có cảnh nóng nhưng lại có những màn nhảy múa sôi nổi ấn tượng. Esmé Creed-Miles vào vai Marianne, người em gái yêu không giấu diếm.

Bối cảnh phim chuyển từ khung cảnh đồng quê thanh bình thành vùng đất hoang vu gồ ghề. Một lần nữa, gia đình Dashwood lại phải xoay xở với những người tình nhạt nhẽo nhưng cao quý, quyến rũ nhưng thô lỗ và không thể với tới, nhưng giờ đây giọng điệu nghiêm túc hơn là châm biếm. Andrew Davies, biên kịch bản Pride and Prejudice mưa ướt áo năm 1995 (và cuốn hồi ký dí dỏm An Unsuitable Boy) nhận định rằng những đoạn quan trọng trong các tác phẩm của Austen thường im lặng. Đó là những khoảnh khắc mà “Bạn nghĩ, ‘Trời ơi! Anh ấy yêu cô, và cô ấy cũng yêu anh.’” Chỉ có diễn xuất xuất sắc mới có thể truyền tải được chiều sâu nội tâm được khai thác trong những tiểu thuyết vĩ đại. Bộ phim này đã làm được điều đó.

The Odyssey phiên bản 2026 của Christopher Nolan

Niềm vui và nỗi buồn của các nhân vật cổ xưa có vẻ tầm thường (giống như những con sâu róm). Sự hạn hẹp đó hóa ra không phải là điểm yếu mà là điểm cộng đối với các nhà sản xuất. Những cuốn sách này loại bỏ những yếu tố hiện đại phù phiếm để tập trung vào các chủ đề cơ bản như tình yêu và tiền bạc. Jinny Howe, một nhân vật quan trọng tại Netflix, nhận xét rằng bối cảnh thời kỳ đó mang lại cảm giác “kỳ lạ” trong “một thế giới kỹ thuật số tốc độ cao, công nghệ cao.” Giống như truyện cổ tích, những câu chuyện cũ mang lại sự an ủi (cũng như những chiếc váy đẹp). Biên kịch Davies nói: “Khi chúng ta nghĩ rằng mình sẽ bị xóa sổ bởi một sự kiện khí hậu khủng khiếp hoặc robot trí tuệ nhân tạo, con người sẽ tìm đến những thứ làm ấm lòng và quen thuộc.”

Còn hợp lý về mặt kinh tế nữa. Phim bộ và phim điện ảnh dựa trên sách thường chắc chắn thành công hơn so với những ý tưởng mới. Theo tính toán của Christofer Hamilton từ công ty nghiên cứu Parrot Analytics, tính từ đầu năm đến nay, phim chuyển thể từ sách có nhu cầu trên toàn cầu cao gấp 3,4 lần so với phim bình thường. Các tác giả văn học vĩ đại đã tạo dựng được lượng người hâm mộ đông đảo, họ thường tranh luận qua lại trên mạng về việc phim chất hay không hoặc có chi tiết nào bị sai lệch so với nguyên tác hay không.

Wuthering Heights phiên bản 2026 của đạo diễn Emerald Fennell

Đối với các nhà phê bình thời thượng, việc màn ảnh đầy đàn ông và phụ nữ ăn vận cổ trang nói “Ta đoan chắc” cho thấy nghèo trí tưởng tượng. Tạo ra những câu chuyện xuất sắc rất khó; hồi sinh những câu chuyện cũ dường như dễ hơn. Những người trong ngành đáp trả: vớ vẩn! Áp lực của kỳ vọng có thể “đáng sợ”, Jinny Howe nói. Thách thức khác nhau nhưng đều có thật. Việc tuân thủ máy móc truyện gốc có thể dẫn đến khô khan; làm biến dạng nó (như trong Wuthering Heights) có thể trông lố bịch. Louise Willder, tác giả cuốn sách The Book was Better, khảo sát dí dỏm về các tác phẩm chuyển thể, đã chỉ trích bộ phim The Scarlet Letter vì đã đưa vào cảnh tắm khỏa thân và người đàn ông đội xác con nai trên đầu nhảy múa.

Cô lập luận rằng, cũng như khi các thi sĩ kể lại thần thoại, mỗi phiên bản điện ảnh đều mang dấu ấn của thời đại. Những chiêu trò thường dùng khi chuyển thể tiểu thuyết hiện đại thành phim là làm cho mọi người trở nên đẹp hơn, thêm vào một kết thúc có hậu và chuyển câu chuyện sang Mỹ. Với các tác phẩm kinh điển thì có một số điều khó làm (mặc dù Clueless đã chuyển bối cảnh Emma đến Beverly Hills). Thường là thêm vào tình dục và bạo lực. Odyssey có rất nhiều cảnh máu me, nhưng cũng bỏ qua một số đoạn trong sử thi Homer rõ ràng bị coi là phản cảm, như việc người hùng ngoại tình tràn lan và hành quyết hàng loạt nô lệ nữ. Jinny Howe nói rằng, nhiệm vụ chính là xác định “điều gì trong [cuốn sách] vẫn còn giá trị và phù hợp với khán giả ngày nay.”

Sắp ra mắt một phiên bản A Christmas Carol với sự tham gia của Johnny Depp trong Ebenezer (2026)

Phiên bản mới của Sense and Sensibility làm nhiệm vụ đó bằng cách nhấn mạnh mối quan hệ giữa hai chị em — một điều phù hợp trong thời đại không mấy mặn mà với việc coi đàn ông là mối quan tâm duy nhất của phụ nữ. Biên kịch Davies đang viết một phiên bản của Mansfield Park sẽ khai thác bối cảnh đồn điền nô lệ là nguồn của cải của gia đình trong tiểu thuyết của Austen. Cả hai điều chỉnh này đều khai thác sách mà không vi phạm bản quyền.

Hoặc hãy xem xét East of Eden. Với James Dean quyến rũ (và mái tóc bồng bềnh đầy mê hoặc), bộ phim năm 1955, do Elia Kazan đạo diễn, chỉ đề cập đến một phần nhỏ trong tiểu thuyết của John Steinbeck về sự ganh đua và ruồng bỏ trong gia đình, số phận và ý chí tự do. Một phiên bản phim bộ bảy tập ra mắt trên Netflix ngày 1 tháng 10 — do Zoe Kazan, cháu gái của Elia, viết kịch bản — đã khai thác toàn bộ câu chuyện đồ sộ này. Cảnh mở đầu ở Connecticut tuy cũ kỹ nhưng vẫn đẹp, cũng như các nhân vật nam. Khi bối cảnh chuyển đến California với bầu trời rộng lớn, Kazan đã đưa Lee, nhân vật người Mỹ gốc Hoa bị cắt bỏ trong phiên bản điện ảnh, trở lại.

Phiên bản phim bộ bảy tập ra mắt trên Netflix ngày 1 tháng 10 — do Zoe Kazan viết kịch bản — đã khai thác toàn bộ câu chuyện đồ sộ East of Eden. Kazan đã đưa Lee, nhân vật người Mỹ gốc Hoa bị cắt bỏ trong phiên bản điện ảnh, trở lại (ảnh trên, trái)

Và cô đã tái dựng Cathy (Florence Pugh), nhân vật gái mại dâm giết người, là hiện thân của cái ác trong tiểu thuyết. Ở đây, quá khứ bị ngược đãi khiến ả trở nên đáng thương và mang tính người hơn; một kẻ giết người mang nét thiên thần báo thù. Theo giáo sư Robert Douglas-Fairhurst tại Oxford, những phiên bản làm lại như vậy “không chỉ đơn thuần là chuyển thể câu chuyện cũ; chúng cho thấy những câu chuyện này luôn có thể tự thích ứng với hoàn cảnh thay đổi.”

Có một nghịch lý ở đây. Việc đọc sách để giải trí đang giảm dần. Một số giáo viên chỉ giao những trích đoạn từ tiểu thuyết, chứ không phải toàn bộ cuốn sách, cho đám học sinh nghiện màn hình. Nhiều sinh viên đại học Mỹ chật vật đọc hiểu trang đầu tiên cuốn Bleak House của Dickens. Văn học nghiêm túc được cho là đang trên đà suy thoái; tiểu thuyết lãng mạn, giả tưởng và những thể loại phái sinh của chúng đang bùng nổ.

Vì vậy, có thể dự đoán sức hấp dẫn của các tác phẩm kinh điển đối với các nhà làm phim sẽ giảm dần. Cũng có thể nghi ngờ rằng, đối với nhiều người xem, xem bản chuyển thể của một tác phẩm khó đọc là thay cho việc đọc. Điều này đúng với một số học sinh phải đọc Romeo và Juliet. Theo báo cáo của một giám khảo ở Anh, họ đã để lộ sự phụ thuộc vào bộ phim có Leonardo DiCaprio đóng chính khi “đề cập cụ thể đến súng và trạm xăng.”

Kazan tái dựng Cathy (Florence Pugh), nhân vật gái mại dâm giết người, là hiện thân của cái ác trong tiểu thuyết. Ở đây, quá khứ bị ngược đãi khiến ả trở nên đáng thương và mang tính người hơn

Tuy nhiên, rất nhiều độc giả thực sự đang tìm đọc những cuốn sách chuyển thể lên phim. Nhà xuất bản Penguin Classics cho biết doanh số bán Odyssey năm 2026 đã tăng 265% ở Anh và 599% ở Ấn Độ; doanh số ở Mỹ tăng gấp bốn lần, theo báo cáo của công ty theo dõi thị trường Circana Bookscan. Wuthering Heights đứng đầu danh sách bán chạy nhất của Anh, kỳ tích đối với một cuốn tiểu thuyết kỳ quái được xuất bản cách đây 180 năm. Những sự tăng trưởng này củng cố xu hướng độc giả trẻ khám phá các tác giả kinh điển trên mạng xã hội, và, như Jessica Harrison của Penguin Classics nói, “bị Dostoyevsky làm choáng ngợp.”

Đối với những tác phẩm có tiếng vang, doanh số bán thường tăng mạnh trước đó vài tháng, theo lời Tom Rowley, cựu phóng viên của The Economist hiện đang điều hành Backstory, hiệu sách sang trọng ở London. Một số người siêng năng vẫn đọc tiểu thuyết trước khi xem phim. Độc giả không đòi hoàn tiền khi phát hiện không có cảnh nào bên trong con ngựa thành Troy trong tác phẩm của Homer, cũng như không có cảnh sex trong chuồng ngựa trong Wuthering Heights.

Vì vậy, tác giả Louise Willder nói, cũng giống như gene, tiểu thuyết kinh điển đang tồn tại thông qua các lần chuyển thể và thích nghi. Chúng cũng giúp đỡ ngành công nghiệp điện ảnh đang gặp khó khăn. Đừng tỏ ra khinh thường một phiên bản Pride and Prejudice hay A Tale of Two Cities khác. Thế còn tốt hơn nhiều so với việc để các loại hình nghệ thuật bị mai một.