Tháng 2 năm 1941, tờ Chicago Tribune công bố “Lọ Lem” điện ảnh của năm: một nữ diễn viên nữa vừa mới từ bóng tối an phận của sự vô danh bật ra — trong trường hợp này Lake Placid, N.Y. — nhờ một nhà sản xuất chỉ một cái nhìn đầu tiên thôi đã biết liền ai là ngôi sao. Tờ báo cho biết, mục tiêu là tìm kiếm một người nổi bật, không chỉ xinh đẹp; có khả năng diễn xuất “thì càng tốt”. Cô nàng Lọ Lem này đã được tuyển chọn trước đó, đăng ký theo học các khóa diễn xuất và được dạy cách “đội một cuốn sách trên đầu chân bước vào phòng, ngẩng cằm khi bước xuống cầu thang và nói theo nhịp của máy đếm nhịp”.

Sau khi chính thức được “phát hiện”, cô đã trải qua thử thách khắc nghiệt của Hollywood, bị báo lá cải đồn đoán về hôn nhân và khả năng mái tóc quyến rũ đặc trưng của cô đạt được mức độ lan truyền tương đương với thời thập niên 1940. Ngoài ra tên của cô cũng là vấn đề. Cô cần một cái tên quyến rũ hơn tên khai sinh (Constance Ockelman) và đỡ giống tên nữ thám tử hơn tên cô đã dùng (Constance Keane). Nhà sản xuất nói đôi mắt cô ấy “trong xanh và yên tĩnh như mặt nước hồ”, và chỉ cần nhìn mái tóc óng ả, bồng bềnh của cô thôi cũng đủ mang lại “cảm giác mát mẻ” — nên ông bèn đổi tên cô thành Veronica Lake.

Veronica Lake và Alan Ladd trong phim This Gun for Hire (1942)

Veronica Lake chỉ là một trong nhiều ngôi sao bị Hollywood “tái tạo” theo cách như vậy. Các diễn viên nhuộm tóc, được dạy lại cách cư xử và giọng nói, tên tuổi, câu chuyện và thậm chí cả nguồn gốc dân tộc cũng bị viết lại. Không chỉ một trường hợp Norma Jeane Mortenson trở thành Marilyn Monroe. Một ông trùm hãng phim, với hy vọng biến nữ diễn viên gốc Nam Á Merle Oberon thành hình mẫu thượng lưu trong mắt những người yêu thích văn hóa Anh, đã cho cô tẩy trắng da. Cùng thời điểm đó, một vũ công tên là Margarita Cansino đã trải qua quá trình triệt lông đau đớn để thay đổi đường chân tóc; những lọn tóc đen của cô được nhuộm màu nâu đỏ rực và tên cô được Mỹ hóa thành Rita Hayworth. Những người khác được “làm cho” trở nên kỳ lạ hơn — như ca sĩ ban nhạc lớn Mary Slaton, đã trở thành Dorothy Lamour, khoác lên mình những chiếc sarong và đóng vai chính trong Jungle Princess và Moon Over Burma.

Ngành công nghiệp giải trí không kìm được ham muốn không chỉ sản xuất phim ảnh, truyền hình hay nhạc pop. Mà là sản xuất con người — đặc biệt là phụ nữ. Thông qua kết hợp dữ liệu và cảm nhận, ngành công nghiệp này xác định loại người nào mà công chúng sẽ sẵn lòng bỏ tiền ra xem nhất. Rồi họ tìm cách cung cấp những người đó.

Một vũ công tên là Margarita Cansino đã trải qua quá trình triệt lông đau đớn để thay đổi đường chân tóc; những lọn tóc đen của cô được nhuộm màu nâu đỏ rực và tên cô được Mỹ hóa thành Rita Hayworth

Thế nên, những nghệ sĩ trí tuệ nhân tạo đầu tiên của chúng ta có lẽ không thể tránh khỏi sẽ mang hình dáng của một thiếu nữ ngây thơ. Mùa thu năm 2025, một nhà sản xuất người Hà Lan tên là Eline van der Velden tuyên bố rằng các công ty quản lý tài năng nổi tiếng đang quan tâm đến tác phẩm trí tuệ nhân tạo của cô, “nữ diễn viên” tên là Tilly Norwood. (Đáng lẽ van der Velden nên chọn cách đặt tên không dính dáng gì như “Veronica Lake” thì hay hơn.) Norwood không phải là người phụ nữ trẻ nhân tạo đầu tiên được tạo ra để giải trí cho bạn; cô ấy là thành viên của một dòng dõi bao gồm các ngôi sao nhạc pop kỹ thuật số như Hatsune Miku và các nhân vật mạng xã hội “ảo” như Lil Miquela.

Hầu hết những dự án đó đều bị coi là những trò mới lạ tầm thường, nhưng việc trí tuệ nhân tạo (AI) xâm lấn vào công việc sáng tạo giờ không còn là chuyện đáng cười nữa, và các diễn viên thực thụ đã nhanh chóng lên án Norwood. Emily Blunt gọi ý tưởng này là “đáng sợ”. Whoopi Goldberg nói “kinh khủng”. Liên đoàn SAG-AFTRA cho rằng Norwood hoàn toàn không phải là diễn viên: “Nó không có kinh nghiệm sống nào mà dựa vào.”

Nhà sản xuất người Hà Lan Eline van der Velden tuyên bố rằng các công ty quản lý tài năng nổi tiếng đang quan tâm đến tác phẩm trí tuệ nhân tạo của cô, “nữ diễn viên” Tilly Norwood (ảnh)

Tuy nhiên, AI dường như là hướng đi tất nhiên cho một ngành công nghiệp từ lâu đã tìm cách định hình phụ nữ trẻ — bằng cách cấu véo, thúc vào người, tẩy trắng và dạy dỗ — thành bất kỳ hình mẫu nữ tính nào mà công chúng mong muốn. Khán giả xem phim có thể không muốn xem những khuôn mặt kỹ thuật số bắt chước cảm xúc và giả vờ cá tính, nhưng căn cứ lịch sử Hollywood thì quá dễ hình dung một tương lai mà chúng ta vẫn làm kiểu vậy. Bỏ qua những lợi ích rõ ràng về tiết kiệm thời gian và tiền bạc trong điện ảnh nhờ AI, như lấp đầy các cảnh quay đông người hoặc cảnh chèn; chỉ cần tưởng tượng sự tiện lợi khi không cần phải tìm và thay người thật! Tại sao phải mất công tìm xem chiếc giày thủy tinh vừa với ai khi bạn có thể tạo ra nàng Lọ Lem luôn từ đầu?

Hai tháng trước khi Tilly Norwood ra mắt tại một hội nghị ở Zurich, nhà bán lẻ quần áo American Eagle đã tung ra chiến dịch quảng cáo denim mùa thu gây tiếng vang lớn trên mạng — chiến dịch có sự góp mặt của nữ diễn viên Sydney Sweeney của phim Euphoria, người kế nhiệm Veronica Lake về vẻ đẹp quyến rũ.

Chiến dịch quảng cáo denim với nữ diễn viên Sydney Sweeney gây tiếng vang lớn của nhà bán lẻ quần áo American Eagle

Sweeney có làn da trắng, tóc vàng và mắt xanh; cô vẫn đóng vai thiếu niên trên truyền hình, nhưng ở những nơi khác, cô thường được coi là một siêu mỹ nhân quyến rũ kiểu Wagner. Các quảng cáo cho thấy cô đang nhìn vào gầm xe Mustang hoặc vuốt ve cơ thể một cách quyến rũ, nhưng cuộc tranh luận bất tận trên mạng lại bắt nguồn từ đoạn độc thoại của cô, cứ như do học sinh môn sinh học trung học viết ra: “Gene được truyền từ cha mẹ sang con cái, thường quyết định các đặc điểm như màu tóc, tính cách và thậm chí cả màu mắt.” Một người dẫn chuyện nam đã khéo léo thông báo với người xem rằng “Sydney Sweeney có những chiếc quần jeans tuyệt vời.”

Những chiêu trò khơi mào chiến tranh văn hóa rất rõ ràng. Một số người than phiền rằng các quảng cáo mang hàm ý phân biệt chủng tộc hoặc thuyết ưu sinh; số khác lại hoan nghênh điều mà họ coi là sự ra đời của một hình tượng “cô gái gợi cảm” chống lại trào lưu “woke”. (Khi một phóng viên của GQ hỏi Sweeney ý nghĩa của các quảng cáo, cô ấy trả lời không khác mấy so với AI: “Tôi nghĩ là khi tôi điều muốn nói thì mọi người sẽ lắng nghe.”) Hàng tấn mực đã được đổ ra để cố gắng diễn đạt chính xác Sweeney đại diện cho điều gì, và giả thuyết phổ biến là cô ấy báo hiệu sự trở lại của cái nhìn nam tính mạnh mẽ của người Mỹ — một đất nước đang nhớ lại, cả về văn hóa và chính trị, rằng họ thích những chiếc xe cũ và những cô gái tóc vàng trẻ trung, chứ không phải là ở đó lo lắng về chủ nghĩa gia trưởng.

Phiên bản quảng cáo American Eagle do những người tạo ra Tilly Norwood phát hành: Norwood có đúng vẻ ngoài tươi sáng, nhạt nhẽo và luôn cố gắng làm hài lòng người khác như bạn mong đợi

Xem ra cả hai phía của cuộc tranh luận đều cho rằng nữ diễn viên này chủ yếu được sử dụng làm ý tưởng, hình mẫu của một sản phẩm mà người xem mong muốn. Nhưng trò đùa của American Eagle chỉ hiệu quả vì Sweeney thực sự là con người, có gene và có cá tính thực sự — không chỉ có vẻ ngoài thuần khiết kiểu người Aryan, mà còn có vô số cử chỉ điệu bộ mà trí tuệ nhân tạo khó có thể gán cho một cô gái ngây thơ trong thế giới kỹ thuật số, như nụ cười nhếch mép thờ ơ, đảo mắt đầy vẻ tự mãn và chán nản.

Những đặc điểm riêng biệt đó hoàn toàn không có trong “hộp đồ nghề” của Norwood, thể hiện rõ khi những người tạo ra cô phát hành phiên bản quảng cáo American Eagle của riêng họ. Trong phiên bản đó, Norwood có đúng vẻ ngoài tươi sáng, nhạt nhẽo và luôn cố gắng làm hài lòng người khác như bạn mong đợi. “Gen được truyền từ cha mẹ sang con cái,” cô ấy lặp lại — nhưng “không tôi thì không phải. Tôi được tạo nên từ tất cả những gì đã có trước tôi.” Cô bắt chước cách Sweeney mân mê khóa quần jeans; áo của cô được cởi cúc để lộ phần bụng không tì vết; có một nỗ lực máy móc để tạo ra ánh nhìn mời gọi. Những chiếc cúc trông rất thuyết phục, và chiếc quần jeans trông giống quần jeans — nhưng nhân vật, Sweeney, biến mất.

Dorothy Lamour trong Jungle Princess (1936)

Hóa ra, kể cả khi chúng ta coi một nữ diễn viên là sản phẩm của những thế lực thị trường đầy dục vọng — sản phẩm được một ngành công nghiệp đang cố gắng cung cấp những gì chúng ta muốn tạo ra, hết sức kỳ công — thì cô ấy vẫn dồn hết sức sống con người vào mỗi vai diễn. Hơn hầu hết các loại hình nghệ thuật khác, diễn xuất của trí tuệ nhân tạo nhắc nhở chúng ta thấy những thiếu sót của chính nó. Có chăng nó chỉ khiến bạn thêm khao khát sự gai góc và kỳ quặc ở những anh chàng cơ bắp và người đẹp bốc lửa mà chúng ta coi là sản phẩm thuần túy của Hollywood.

Có thể một tương lai ngập trong mớ hỗn độn trí tuệ nhân tạo sẽ dẫn chúng ta đến việc tìm kiếm và bảo vệ những tia sáng nhân tính, thích thú với tất cả những kỳ quặc bất ngờ tạo nên ngôi sao: cặp lông mày biểu cảm của Emily Blunt, giọng khàn của Whoopi, tất cả những điều mà máy móc có thể bắt chước nhưng gần như chắc chắn là không thể phát minh ra.

Cũng có thể một tương lai trí tuệ nhân tạo đơn thuần là hạ thấp tiêu chuẩn của chúng ta cho tới khi ngay cả mảnh vụn tâm hồn nhỏ nhoi nhất cũng làm chúng ta vui sướng.

Không chỉ một trường hợp Norma Jeane Mortenson trở thành Marilyn Monroe (ảnh). Nhưng kể cả khi chúng ta coi một nữ diễn viên là sản phẩm của những thế lực thị trường đầy dục vọng — sản phẩm được một ngành công nghiệp đang cố gắng cung cấp những gì chúng ta muốn tạo ra, hết sức kỳ công — thì cô ấy vẫn dồn hết sức sống con người vào mỗi vai diễn

Nhưng hiện tại, điều này khiến người ta tự hỏi ngay từ đầu Hollywood đào tạo ngôi sao có ý nghĩa thế nào — và Constance Ockelman có phải là yếu tố quan trọng ẩn sâu bên trong Veronica Lake hay không.