Hollywood là Hollywood bởi tài năng tạo dựng huyền thoại

Doanh thu phòng vé đã giảm sút kể từ khi đại dịch Covid-19 bùng phát, và gần đây trải qua tháng 10 tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ, chỉ trừ năm 2020. Hollywood suy yếu phần lớn là do cạnh tranh. Trò chơi điện tử, YouTube, TikTok và các hình thức truyền thông mới khác rẻ tiền, tiện lợi và dễ tiếp cận đang chiếm hết thời gian của mọi người, cung cấp loại hình giải trí dễ dãi cho đại chúng như Hollywood từng làm trong thời kỳ hoàng kim của mình.

Một số hình thức giải trí đó đã lớn mạnh hơn cả Hollywood, chi phối nền kinh tế và thu hút nhiều giờ chú ý hơn bất cứ thứ gì mà các hãng phim cũ sản xuất. YouTube là gã khổng lồ lôi kéo sự chú ý, và ngành công nghiệp trò chơi điện tử lớn hơn Hollywood truyền thống bội phần.

Nhưng điều mà không một phương tiện truyền thông mới nào thể hiện được là khả năng đặc biệt của Hollywood, sức mạnh văn hóa đã giúp nó vượt qua biết bao khủng hoảng: Hollywood là Hollywood bởi tài năng tạo dựng huyền thoại, và đặc biệt là tạo dựng huyền thoại nước Mỹ đã biến những thập kỷ hậu chiến, cả trong hỗn loạn lẫn chiến thắng, thành hơn cả một câu chuyện thành công về kinh tế.

Trên trường quay Barbie

Hollywood đã mang đến cho người Mỹ và thế giới một huyền thoại nước Mỹ, cả cao cấp và bình dân. Đó là phép màu của Hollywood — và đó là điều mà những người tạo ra những câu chuyện này, bất kể họ là ai, phải ghi nhớ.

Huyền thoại là cỗ máy của bất kỳ nền văn hóa nào, ngay cả một nền văn hóa đa dạng và tạp nham như nước Mỹ. Và trong thời kỳ hậu chiến, Hollywood đã đóng vai trò khẳng định câu chuyện về nước Mỹ và bán câu chuyện đó cho người dân. Nước Mỹ trỗi dậy cùng Hollywood, khi Hollywood đóng vai trò như một bộ phận tiếp thị và truyền thông cho ý tưởng về nước Mỹ trong tất cả hào quang vụn vỡ của nó. Có lẽ không phải ngẫu nhiên mà một trong những ngành công nghiệp xuất khẩu nổi bật nhất của Mỹ, công nghệ, đang tìm kiếm những người kể chuyện để bán những huyền thoại và truyền thuyết của ngành này cho thế giới.

Sức mạnh của huyền thoại là khả năng tạo ra những điểm tham chiếu chung vượt ra ngoài số giờ xem và số tiền đã chi tiêu. Thật khó hình dung một chính trị gia tùy tiện nhắc đến những khoảnh khắc trong trò chơi điện tử dù là nổi tiếng nhất. Nhưng không ai ngạc nhiên khi một thống đốc xếp hạng những bộ phim Star Wars ông ta yêu thích. Hình chế là tiếng lóng của internet, nhưng nhiều hình chế chỉ đơn giản là phối lại và tái sử dụng các khung hình từ những bộ phim cũ. Hollywood không có đối thủ trong khả năng tạo ra ngôn ngữ viết tắt của văn hóa đại chúng.

Tom Cruise đến buổi ra mắt thế giới Top Gun: Maverick bằng trực thăng do anh tự lái

Khi Hollywood tỏa sáng trong bối cảnh hậu đại dịch, đó thường là khi họ quay trở lại với những phim giải trí tham vọng viết nên huyền thoại. Hãy nghĩ đến vinh quang bay cao của Top Gun: Maverick, chiến thắng khoa học và nỗi kinh hoàng hạt nhân trong Oppenheimer hay Barbie, tất cả đều thành công trong việc mang đến những huyền thoại trên màn ảnh rộng về sức mạnh và văn hóa Mỹ.

Tham vọng kiểu này từng phổ biến ngay cả trong những bộ phim nhỏ: như Point Break của đạo diễn Kathryn Bigelow sau này đoạt giải Oscar không chỉ là một bộ phim hành động lướt sóng đầy hứng khởi; nó còn là cái nhìn toàn diện về một hình thức mạo hiểm đặc trưng của người Mỹ.

Ngược lại, phim gần đây nhất của Bigelow, A House of Dynamite, là một phim ly kỳ chủ đề hạt nhân được trau chuốt kỹ lưỡng làm cho Netflix. Phim được chiếu rạp trong một thời gian ngắn, nhưng do đó, nó có vẻ nhỏ hơn và kém tham vọng hơn xét theo tầm vóc câu chuyện quốc gia.

Cleopatra phim 70mm

Kích thước màn ảnh không phải là tất cả; nhiều người yêu điện ảnh ngày nay đã được giáo dục về điện ảnh bằng cách xem phim trên băng VHS chất lượng thấp. Nhưng giả định về màn ảnh rộng và khán giả đông đảo đã khuyến khích những tác phẩm tham vọng, hướng đến số đông, mang lại mục tiêu cho cả những nhà làm phim thể loại đại chúng hướng đến.

Từ Cleopatra đến Saving Private Ryan đến Mad Max: Fury Road, sức mạnh sâu sắc nhất của Hollywood nằm ở những huyền thoại siêu phàm, ở cảm giác kinh ngạc và thán phục trước những cảnh tượng đôi khi đáng sợ, đôi khi ly kỳ của sự tồn tại của con người.

Cho đến nay, bất chấp những thành công về kinh tế, không một đối thủ nào của Hollywood tìm ra cách khai thác trọn vẹn sức mạnh đó cho riêng mình. Đó có thể là lý do các công ty trò chơi điện tử với doanh thu mà các giám đốc hãng phim phải ghen tị lại tìm đến Hollywood, tìm cách đưa những huyền thoại của riêng họ lên màn ảnh rộng.

Trong một số trường hợp xảy ra chuyện ngược lại, các nhà điều hành phim ảnh có đầu óc kinh doanh tìm kiếm trò chơi như những mỏ vàng tài sản trí tuệ mới có thể khai thác. Lợi ích cho cả hai phía: một xuất phẩm chuyển thể thành công trên màn ảnh rộng có thể thâm nhập vào ý thức văn hóa nhiều hơn phần lớn, thậm chí bất cứ trò chơi điện tử hay kênh YouTube nào khác.

Ngược lại, quá nhiều ngôi sao và phim ảnh ngày nay lại mang cảm giác nhỏ bé, thoải mái, ấm cúng, gần gũi với đời thường. Các ngôi sao dễ gần và dễ tiếp cận, xuất hiện trong các quảng cáo và chương trình phỏng vấn người nổi tiếng. Họ không phải là huyền thoại mà chỉ là những người phàm trần, bị thu nhỏ lại thành những hình ảnh mờ ảo trên màn hình nhỏ. Trong khi đó, các bộ phim lại chỉ là những bản sao quen thuộc. Ngoại trừ một số ít dự án bom tấn, điện ảnh đã đánh mất tham vọng mang đến cho chúng ta điều gì đó thực sự mới mẻ.

Netflix đang ôm đồm một nghịch lý. Một số phim truyện được kỳ vọng đoạt giải của họ thực sự ấn tượng, đặc biệt là khi có sự tham gia của các nhà làm phim tên tuổi: The Irishman của Martin Scorsese, Mank của David Fincher. Năm nay, Guillermo del Toro đã sải bước với Frankenstein.

Guillermo del Toro (trái) và Oscar Isaac trên trường quay Frankenstein

Nhưng dường như quá nhiều nội dung của Netflix được thiết kế để xem trong khi gấp quần áo. Nghe đâu có một lưu ý tai tiếng mà một số biên kịch của Netflix đã nhận được là kịch bản cần có nhân vật tự thuật lại quyết định của mình để người xem có thể hiểu rõ hơn khi đang xem điện thoại hoặc bị phân tâm bởi những việc khác.

Những người viết huyền thoại vĩ đại nhất Hollywood muốn thu hút toàn bộ sự chú ý của bạn. Đồng sáng lập Netflix từng nói rằng đối thủ cạnh tranh lớn nhất của dịch vụ này chính là giấc ngủ. Những người viết huyền thoại Hollywood đang cạnh tranh với những giấc mơ hoang đường nhất của bạn.

Hãy nghĩ đến biên kịch kiêm đạo diễn James Cameron. Ông đã tạo ra một trong những bom tấn lớn nhất hậu đại dịch với Avatar: The Way of Water (và Avatar: Fire and Ash, phần thứ ba trong chuỗi phim, đã ra mắt năm ngoái). Các phim Avatar lấy bối cảnh tương lai không trực tiếp đề cập đến văn hóa Mỹ, nhưng có thể hiểu chúng chính là những bộ phim Viễn Tây xét lại lịch sử, trong đó người bản địa — trong trường hợp này là những người ngoài hành tinh cao lớn, màu xanh — đứng về phía chính nghĩa.

Avatar: Fire and Ash

Hiệu ứng đồ họa máy tính ngày nay thường tốn kém và lòe loẹt. Ngược lại, Cameron từ lâu đã quyết tâm vượt qua giới hạn của công nghệ điện ảnh để tạo ra những tác phẩm gây kinh ngạc. Mặc dù đã làm ra hàng loạt phim bom tấn tỉ đôla, bản thân ông cũng từng cho rằng Avatar phần đầu tiên, một phim nguyên tác với kinh phí khổng lồ, có thể ngày nay sẽ không được đưa vào sản xuất.

Không ngạc nhiên là Cameron đang cân nhắc làm phim cho rạp Sphere ở Las Vegas. Nghe như là một chiêu trò, nhưng màn hình khổng lồ của Sphere là một kỳ quan công nghệ điện ảnh đậm chất Mỹ nhất bạn có thể tưởng tượng.

Rồi có Christopher Nolan. Ông đã theo đuổi sự kinh ngạc và quy mô thông qua sử dụng phim và kỹ thuật trình chiếu IMAX một cách sáng tạo. Gần như độc nhất vô nhị trong số các đạo diễn nổi lên trong thế kỷ này, dường như Nolan không chỉ nhìn nhận rõ khả năng tạo dựng huyền thoại vĩ đại của Hollywood, mà còn cả sự cần thiết của huyền thoại đối với sự tồn vong của loại hình nghệ thuật này.

Đáng chú ý, bộ phim tiếp theo của ông là về một trong những huyền thoại trường tồn nhất của nhân loại, chuyển thể sử thi Odyssey của Homer. Phim dự kiến sẽ ra rạp hè 2026, nhưng vé chiếu IMAX 70mm — công nghệ phim nhựa khổng lồ mà nhà làm phim ưa thích — đã bán hết.

Christopher Nolan đang làm một tác phẩm hoành tráng, theo mọi nghĩa. Hollywood cần nhiều tác phẩm như vậy hơn nữa.