Another World là phim truyện hoạt hình Hồng Kông đầu tiên được Annecy 2025 tuyển chọn

Tình hình có thể thay đổi, khi một số ít nghệ sĩ, nhà giáo dục và nhà làm phim địa phương đang kiên nhẫn tạo tiếng vang trên đấu trường liên hoan phim quốc tế với những bộ phim hoạt hình thử nghiệm. Ví dụ, năm 2025, phim hoạt hình giả tưởng đen tối Another World của Point Five Creations đã được phát hành (ở Việt Nam với tựa Vùng đất luân hồi) và nhận được nhiều khen ngợi từ giới phê bình.

“Ngành công nghiệp chính thống tập trung vào anime và Disney, trong khi thường bỏ qua khía cạnh thử nghiệm, chuyên biệt hơn [của hoạt hình],” Sophie Colfer, một nhà làm phim và biên kịch hai dòng máu Anh-Nhật lớn lên ở Hồng Kông và đã làm việc quốc tế, nói.

Colfer lớn lên trong một gia đình đề cao phim hoạt hình và sự đa dạng về cấu trúc của nó.

Telsche, phim ngắn đạo diễn đầu tay năm 2023 của Sophie Colfer, tác phẩm trừu tượng, mang tính khái niệm về tình yêu và sự mất mát

“Tôi lớn lên với tình yêu dành cho những tác phẩm mang tính thử nghiệm hơn,” cô nói. “Là người Nhật có nghĩa đã có cửa đi vào những bộ anime ngách vượt ra ngoài những tác phẩm ăn khách như Fullmetal Alchemist hay Naruto.”

Nuôi dưỡng cộng đồng

Colfer là một trong số ít người trong ngành hoạt hình đang nỗ lực quảng bá cho Hồng Kông. Phim ngắn đầu tay do cô đạo diễn năm 2023, Telsche — tác phẩm trừu tượng, mang tính khái niệm về tình yêu và sự mất mát — đã được công chiếu lần đầu tại Liên hoan phim hoạt hình quốc tế Annecy danh giá ở Pháp, được coi là “Oscar của lĩnh vực hoạt hình”.

Tháng 3 năm nay, Colfer đã tham dự hội nghị và liên hoan phim South by Southwest (SXSW) ở Mỹ để công chiếu toàn cầu bộ phim In the Beginning, do cô đồng biên kịch.

Khi Colfer chuyển đến Hồng Kông vào năm 2021 sau khi học ngành điện ảnh và hoạt hình và làm việc tại London, cô nhận thấy thành phố thiếu một “không gian để các nhà làm phim hoạt hình tụ họp, thảo luận về hoạt hình và giới thiệu các tác phẩm thử nghiệm ngắn.”

Nghệ sĩ thị giác Sophie Colfer, lớn lên ở Hồng Kông, cho biết sinh trưởng trong một gia đình yêu thích hoạt hình đã truyền cho cô “tình yêu dành cho những tác phẩm mang tính thử nghiệm hơn”

Thế nên cô đã thành lập Sooop, chuỗi sự kiện trình chiếu phim và hoạt hình dành để tôn vinh nghệ thuật hoạt hình dưới mọi hình thức khác biệt. Bên cạnh việc giới thiệu tài năng địa phương, Sooop còn ủng hộ các tác phẩm hoạt hình đương đại quốc tế phá cách.

Colfer cũng đón nhận hoạt hình đương đại “vượt ra ngoài màn hình”, nghĩa là các tác phẩm sắp đặt tương tác và các tác phẩm điêu khắc động học sử dụng kỹ thuật chiếu hình ảnh lên bề mặt vật thể.

“Theo định nghĩa, hoạt hình bao gồm bất cứ thứ gì chuyển động, có sự sống và linh hồn. Nhưng các tác phẩm thử nghiệm, về bản chất, rất khó hiểu. Nó đòi hỏi trình độ chất vấn và thảo luận bậc hai mới có thể đánh giá đầy đủ,” cô nói.

Thông qua Sooop, Colfer đã hợp tác với các đối tác Hồng Kông như xưởng thời trang bền vững Unspun, Lễ hội AIA Carnival và lễ hội âm nhạc Clockenflap.

Một cảnh trong In the Beginning (2026), phim ngắn hoạt hình do Colfer đồng biên kịch, được trình chiếu tại SXSW năm nay

Hiện cô đang thực hiện sự kiện tiếp theo, sẽ có “một số hoạt động giám tuyển thú vị.” Cô muốn đưa hoạt động giám tuyển quốc tế ngày càng tham vọng hơn vào Hồng Kông sau khi chứng kiến Sooop phát triển một cách tự nhiên mấy năm qua.

“Tình hình đang trở nên khó khăn hơn”

Max Hattler, một nghệ sĩ video được quốc tế công nhận và là giảng viên khoa Truyền thông Sáng tạo tại Đại học Thành phố Hồng Kông (CityU), chia sẻ sứ mệnh của Colfer nhưng tiếp cận từ góc độ thể chế.

Sinh ra ở Đức, Hattler từ Anh chuyển đến Hồng Kông năm 2014 và đã dành hơn một thập kỷ giảng dạy hoạt hình tại CityU. Thậm chí anh còn phát triển bộ môn hoạt hình trừu tượng và thử nghiệm.

“Như các bạn có thể tưởng tượng, những đứa trẻ muốn học hoạt hình thường là vì chúng lớn lên cùng phim hoạt hình Nhật Bản và phim Pixar — mọi người chỉ biết có vậy,” anh nói, “Nên tôi luôn cố gắng cho chúng thấy còn rất nhiều thứ kỳ lạ khác thực sự tuyệt vời.”

Nghệ sĩ thị giác Max Hattler, hiện đang sống tại Hồng Kông, tổ chức buổi chiếu phim do Relentless Melt, cộng đồng hoạt hình do anh đồng sáng lập, thực hiện vào tháng 4 năm 2026

Hattler miêu tả tác phẩm cá nhân của mình là phi tự sự và “chỉ đơn thuần là cấu trúc thời gian và làm việc với hình dạng, hình thức và chất liệu.” Anh hy vọng sẽ truyền cảm hứng cho sinh viên truyền thông sáng tạo của CityU “sử dụng hoạt hình theo cách phi tự sự, một phương tiện nghệ thuật hơn là kể chuyện.”

Anh cho biết việc giảng dạy và hợp tác với sinh viên không chỉ có lợi cho sự nghiệp học thuật mà còn truyền cảm hứng thực hành nghệ thuật và công việc giám tuyển của anh. “Mọi thứ bổ trợ cho nhau.”

Năm 2017, anh đồng sáng lập Relentless Melt, cộng đồng tổ chức các buổi chiếu phim hoạt hình trừu tượng và thử nghiệm, từ đó phát triển thành một chương trình lưu diễn, đưa các tác phẩm của Hồng Kông đến các liên hoan phim quốc tế và ngược lại.

Vào tháng 4 và tháng 5, Hattler đã tổ chức chuỗi chương trình tôn vinh đầu tiên tại NockArt Gallery ở khu Hoàng Trúc Khanh, Hồng Kông, trưng bày các tác phẩm của sinh viên và các nhà làm phim độc lập. Anh cũng mang một hợp tuyển phim địa phương đến Liên hoan phim hoạt hình quốc tế Melbourne ở Úc.

Một cảnh trích từ tác phẩm dài chín phút của Hattler, Serial Parallels (2019), tái hiện các khu nhà ở công cộng của Hồng Kông dưới dạng những hàng phim song song

Mặc dù đã nhận được nhiều lời khen ngợi cho tác phẩm của mình — thắng giải Off-Limits tại Annecy năm 2020 cho phim ngắn mang tính kiến trúc nhịp điệu Serial Parallels (2019) — Hattler vẫn nhận thức được thực tế ảm đạm của một ngành công nghiệp sáng tạo đang thu hẹp.

“Dường như các nghệ sĩ trẻ ngày càng khó được tự do vui chơi, sáng tạo — đâu đâu cũng thế, nhưng đặc biệt là ở Hồng Kông, do kỳ vọng của cha mẹ và xã hội,” anh ấy nói.

“Nhưng các khoản tài trợ địa phương như Chương trình Hỗ trợ hoạt hình hoặc Hội đồng Phát triển Nghệ thuật Hồng Kông lấy tài trợ từ nguồn nhỏ hơn, mà tôi thấy nhờ vậy việc xin tài trợ đôi khi dễ dàng hơn so với ở châu Âu hoặc Anh.

“Dù sao đi nữa, tôi vẫn tin rằng nếu có cách biến ước mơ thành hiện thực thì bạn vẫn nên thử.”

Nữ đạo diễn phim người Hồng Kông Lý Ngọc Kỳ đã tạo dựng được tên tuổi trong giới sáng tạo Hồng Kông nhờ làm việc ở giao điểm giữa hoạt hình và nghệ thuật đương đại

Không chỉ phim hoạt hình

Hattler coi nhà làm phim Lý Ngọc Kỳ, mà anh từng làm cố vấn trong dự án luận văn thạc sĩ tại CityU, là ví dụ điển hình về người “đón nhận và phát triển hoạt hình như một loại hình nghệ thuật.”

Lý Ngọc Kỳ lớn lên ở Hồng Kông và ban đầu được đào tạo về thiết kế truyền thông đồ họa tại Central Saint Martins — trường thành viên của Đại học Nghệ thuật London ở Anh. Cô đến với hoạt hình sau khi tình cờ xem một tác phẩm trừu tượng tại triển lãm tốt nghiệp.

“Lúc đó thậm chí tôi còn không biết hoạt hình trừu tượng là gì. Tôi hoàn toàn sốc khi biết rằng có thể loại đó, rằng hoạt hình không nhất thiết phải như những bộ phim hoạt hình chúng ta xem khi còn nhỏ,” cô nói.

“Nó có thể trừu tượng hoặc tượng trưng, nhưng câu chuyện có thể không tuyến tính. Tôi thực sự muốn làm hoạt hình trừu tượng — nó cho tôi một cảm giác hiếm có, mãnh liệt khiến tim tôi rộn ràng.”

Một cảnh trong phim Elephant in Castle (2021) của Lý Ngọc Kỳ

Sau khi tốt nghiệp năm 2016, Lý Ngọc Kỳ trở về Hồng Kông và làm việc ở các phòng trưng bày nghệ thuật đương đại và với tư cách là nhà thiết kế và họa sĩ minh họa tự do trước khi quay lại trường để học thạc sĩ mỹ thuật.

“Đó là lúc tôi thực sự thử sức với hoạt hình thử nghiệm,” cô nói. “Tôi nghĩ rằng vì chương trình thạc sĩ mỹ thuật này có lẽ là lần đi học cuối cùng của tôi, nên tôi nên theo đuổi điều mình thực sự muốn làm.”

Cả dự án luận văn năm 2021 của cô, Elephant in Castle, và tác phẩm được M+ ủy thác năm 2022, Park Voyage, đều sử dụng quy trình vẽ tay từng khung hình, tốn nhiều công sức để kể những câu chuyện trừu tượng. Các tác phẩm đã mang về cho cô đề cử Annecy hai năm liên tiếp.

Mặc dù Lý Ngọc Kỳ thừa nhận đôi khi cảm thấy cô đơn trong việc dung hòa giữa hoạt hình thử nghiệm và nghệ thuật đương đại, nhưng cô đã tạo dựng được chỗ đứng vững chắc ở cả hai lĩnh vực.

Tác phẩm được M+ ủy thác năm 2022 Park Voyage của Lý Ngọc Kỳ

Không ngạc nhiên khi một số nhà làm phim hoạt hình phải đi đường vòng để đến được đích đến mơ ước. Bộ đôi sáng tạo đứng sau Broc! — phim hoạt hình ngắn về chủ đề xác sống được chọn tham dự Liên hoan phim Annecy năm nay — cũng đến với lĩnh vực này bằng những con đường không truyền thống, cả hai đều từ lĩnh vực quảng cáo và chế tác nghệ thuật chuyển sang hoạt hình.

Lần đầu sản xuất phim hoạt hình, Hoàng Tụng Hiên, người viết kịch bản cho Broc!, cho biết hiểu biết của anh về ngành công nghiệp này còn rất mới mẻ.

“Điều khiến tôi bất ngờ nhất là xem ra tay nghề của các nhà làm phim hoạt hình Hồng Kông thì rất thành thạo nhưng môi trường địa phương lại khá hạn chế. Các tác phẩm thử nghiệm đòi hỏi lượng thời gian và nguồn lực khổng lồ. Khi những thứ đó cạn kiệt, sẽ không còn chỗ để phát triển các ý tưởng độc đáo.”

Nhà làm phim hoạt hình chính Hồ Vĩ nói thêm rằng việc được Annecy chọn là một khích lệ rất lớn.

Một cảnh trong Broc!, phim ngắn hoạt hình năm 2026 của Hồ Vĩ và Hoàng Tụng Hiên

“Xem ra Another World đã thu hút rất nhiều người đam mê hoạt hình, nhưng vì Hồng Kông không có phong cách khu vực thống nhất hay lịch sử hoạt hình sâu rộng, nên lựa chọn duy nhất của chúng ta là hướng ra sân khấu toàn cầu.”

Vấn đề AI

Gần đây nhất, tại Hong Kong Comic Con lần đầu tiên, bộ phim khoa học viễn tưởng Odium Zero — nhận được tài trợ công và hỗ trợ từ chính phủ Hồng Kông — đã ra mắt và vấp phải một số phản ứng trái chiều trên mạng do quá trình sản xuất thâm dụng AI.

Colfer cho rằng sử dụng AI là mối đe dọa sinh kế của các nghệ sĩ, vì khách hàng muốn cắt giảm chi phí bất chấp vấn đề đạo đức khi tác phẩm của nghệ sĩ bị sử dụng mà không có sự đồng ý của họ. Trong khi đó, Hattler tin tưởng vào việc thử nghiệm sáng tạo với AI trong quá trình sản xuất.

Hồ Vĩ thừa nhận anh không thể hoàn thành Broc! nếu không có sự trợ giúp của trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là trong việc tạo phông nền và một số cảnh, nhưng anh đã đặt ra giới hạn đối với việc tạo hình nhân vật, ưu tiên yếu tố không thể thay thế của “bàn tay con người”.

Tại Hong Kong Comic Con lần đầu tiên năm nay, bộ phim khoa học viễn tưởng Odium Zero — nhận được tài trợ công và hỗ trợ từ chính phủ Hồng Kông — đã ra mắt và vấp phải một số phản ứng trái chiều trên mạng do quá trình sản xuất thâm dụng AI

“Nói đến sáng tạo, điều chúng tôi trân trọng là trải nghiệm chung hoặc sự kết nối giữa con người. Tôi nghĩ rất cần cảm nhận được như vậy,” Hồ Vĩ nói.