Sử dụng tiền từ công việc kinh doanh nhập khẩu thiết bị điện của gia đình, anh thành lập công ty đầu tư Cinema 22 vào năm 2016 và nhanh chóng gặt hái thành quả khi chứng kiến bộ phim By the Time It Gets Dark của Anocha thắng giải phim hay nhất tại Giải thưởng Điện ảnh Quốc gia Thái Lan.

By the Time It Gets Dark

Kể từ đó, Cinema 22 tiếp tục đầu tư những khoản vốn nhỏ vào một số phim Đông Nam Á. Gần đây nhất có Morte Cucina của Pen-ek Ratanaruang, được trình chiếu tại Liên hoan phim Tokyo 2025, và A Useful Ghost, bộ phim đoạt giải thưởng lớn tại Tuần lễ phê bình Cannes năm ngoái. “Ở Thái Lan có rất nhiều người làm phim thương mại, nhưng lại rất ít người làm phim nghệ thuật và tôi muốn mang đến nhiều lựa chọn hơn cho khán giả Thái Lan. Tôi đã sử dụng lợi nhuận từ công việc kinh doanh [gia đình] để làm ra những bộ phim chất lượng cao, ý nghĩa,” Chayamporn chia sẻ.

Các tác phẩm khác bao gồm phim Bhutan The Monk and the Gun và Vị của đạo diễn trẻ Việt Nam Lê Bảo. “Tôi đã nói với Soros [Sukhum, nhà sản xuất của A Useful Ghost] rằng đây có thể là khoản đầu tư phim nghệ thuật cuối cùng của tôi. May mắn thay, chúng tôi đã thu hồi vốn nhiều hơn dự kiến, thậm chí còn lãi và mọi người trong dự án, bao gồm cả đạo diễn và nhà sản xuất, đều có thù lao.”

Phim Bhutan The Monk and the Gun

Bứt phá cơ chế

Ở quy mô lớn hơn đáng kể, Muneyuki Kii, nhà phát hành phim kỳ cựu với hơn một thập kỷ kinh nghiệm tại hãng phim lớn Toei của Nhật Bản chuyển sang làm nhà sản xuất, sử dụng Liên hoan phim Cannes 2024 làm bệ phóng cho K2 Pictures mới của mình và Quỹ phim K2P đi kèm, mà ông quảng bá là “hệ sinh thái mới cho điện ảnh Nhật Bản”. Động lực của ông là thoát khỏi cấu trúc ủy ban sản xuất, một hệ thống doanh nghiệp và ngại rủi ro được các hãng phim Nhật Bản và các nhà làm phim độc lập sử dụng nhiều thập kỷ nay.

Với tựa phim đầu tiên của quỹ, Mag Mag của Yuriyan Retriever, được phát hành vào tháng 10 năm ngoái, và một loạt các tựa phim khác, bao gồm Between Two Lovers của Nanako Hirose, hiện đang trong quá trình sản xuất, Kii dường như đã thành công bứt phá ra khỏi cơ chế.

Morte Cucina của Pen-ek Ratanaruang

“Hệ thống ủy ban sản xuất là một hệ thống hợp đồng chia sẻ chi phí, chứ không thực sự là đầu tư. Hơn nữa, các công ty giải trí nước ngoài không thể tham gia vào một bộ phim của ủy ban sản xuất,” Kii nhận xét. “Nhưng với một danh sách phim do quỹ riêng của chúng tôi tài trợ, chúng tôi có thể thu hút vốn đầu tư từ bên ngoài từ nhà phát hành, đại lý bán phim hoặc nhà đầu tư nước ngoài trong khi vẫn giữ toàn bộ quyền sở hữu trí tuệ cho K2 Pictures.”

Kii cho biết quỹ đã huy động được 30 triệu USD và hiện đã đóng. Trang web của công ty cho thấy Quỹ phim K2P đã thu hút đầu tư từ hàng chục nhà đầu tư tổ chức, bao gồm Ngân hàng MUFG, Mori Trust và một văn phòng gia đình, với một số nhà đầu tư đóng góp 3,1 triệu USD (500 triệu yen) mỗi bên.

Không phải tất cả các phương thức tài trợ phim ảnh ở châu Á đều có tính hệ thống hoặc có thể so sánh với Bắc Mỹ hay châu Âu, kết hợp phong phú hơn giữa trợ cấp của nhà nước hoặc EU, đầu tư vốn cổ phần, tài trợ bằng nợ và doanh thu bán trước có thể dự đoán được. Ở phần lớn Đông Á, các tập đoàn thường sử dụng bảng cân đối kế toán của mình để tự tài trợ cho xuất phẩm của họ. Điều này hiển nhiên tiềm ẩn rủi ro, với thị trường phụ trợ nông cạn hơn đáng kể so với Mỹ.

A Useful Ghost

Nưng khả năng tự tài trợ có thể đến từ việc tích hợp theo chiều dọc giữa các lĩnh vực truyền thông như trình chiếu, quản lý tài năng và hiệu ứng hình ảnh hoặc dịch vụ sản xuất. Và các công ty chế tác phim có thể là một phần của các tập đoàn lớn hơn. Trong nhiều trường hợp, cả hai miêu tả đều đúng.

Emperor Entertainment của Hồng Kông là thành viên của một tập đoàn trang sức và bất động sản khổng lồ. Nhà đầu tư phim lớn nhất Thái Lan, M Cinema, là thành viên của tập đoàn phát triển trung tâm mua sắm và kiểm soát 80% rạp chiếu phim của cả nước. Ngay cả Toho của Nhật Bản, với nhiều lĩnh vực kinh doanh phim ảnh đa dạng trải dài từ phim trường đến rạp chiếu phim, cũng có các nhánh kinh doanh bất động sản và đường cao tốc. CJ ENM, tập đoàn giải trí khổng lồ của Hàn Quốc, là thành viên của tập đoàn kinh doanh dịch vụ ăn uống, thực phẩm và logistics lớn mạnh, có mối liên hệ gia đình với khổng lồ điện tử Samsung.

Mặc dù việc châu Á dựa vào tự lực tài chính và liên minh với các công ty đối tác thân thiện có thể khiến ngân sách và sản lượng biến động theo hiệu quả hoạt động của các công ty này, nhưng điều đó cũng cho phép các nhà sản xuất châu Á tránh được các khoản bảo lãnh hoàn thành tốn kém và loại hình tài chính ngân hàng phổ biến hơn ở nước ngoài.

Between Two Lovers

Các nhà tài chính phương Tây thường xuyên chào mời đầu tư tại châu Á, nhưng hầu hết đều thất vọng hoặc phải điều chỉnh lại tham vọng. Ngân hàng East-West hầu như không tài trợ dự án nào tại Trung Quốc kể từ thời kỳ bùng nổ hợp tác sản xuất phim năm 2012-2018, nhưng vẫn kiên trì và hiện là một nhà cho vay doanh nghiệp giàu kinh nghiệm đối với các tập đoàn truyền thông. (Cùng với cựu chủ tịch Ampas, Janet Yang, và người sáng lập CJ ENM, Miky Lee, giám đốc điều hành của ngân hàng, Dominic Ng, là đồng sáng lập hãng sản xuất phim xuyên châu Á đầy tham vọng First Light StoryHouse, ra mắt cách đây một năm.)

Hàn Quốc trước đây là quốc gia châu Á có cấu trúc tài trợ phim được tổ chức bài bản nhất. Bộ phim đoạt giải Oscar năm 2019, Parasite, đã nhận được sự hỗ trợ từ các nhà đầu tư tổ chức bao gồm Korea Post, KDB Capital, IBK Capital và Hana Financial Investment cũng như các quỹ đầu cơ. Nhưng nhiều quỹ, gồm cả những quỹ do Ngân hàng Shinhan và Daesung Private Equity điều hành, đã rời bỏ lĩnh vực điện ảnh từ khi dịch Covid bùng phát, lo ngại doanh thu phòng vé sụt giảm, bị ảnh hưởng bởi những thất bại lớn như phim khoa học-viễn tưởng Alienoid năm 2022 hoặc cuốn vào những lựa chọn hấp dẫn hơn trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.

Tiger Stripes

Tình hình có vẻ đang dần thay đổi. Hội đồng Điện ảnh Hàn Quốc (Kofic) hiện đã xác định hơn chục quỹ đầu tư phim tư nhân, trong đó có năm quỹ là nhà đầu tư chính vào các phim có kinh phí trung bình đến lớn và sáu quỹ khác là nhà đồng đầu tư vào các phim có kinh phí nhỏ đến trung bình.

Trong hạng mục tranh giải tại Liên hoan phim Cannes, một cái tên mới xuất hiện trong phần danh đề phim Hope của đạo diễn Na Hong Jin, được cho là phim truyện có kinh phí sản xuất cao nhất từ trước đến nay của Hàn Quốc. Công ty đầu tư tư nhân ATU Partners lần đầu tiên tham gia tài trợ phim thông qua một công ty chuyên trách, ATU Culture Tech No. 6 Private Equity Investment. Trong khi tin đồn trong ngành cho rằng kinh phí của phim lên tới 67 triệu USD (100 tỉ won), ATU đã chính thức tuyên bố đầu tư 10 triệu USD (15 tỉ won).

Một lĩnh vực mà châu Á đang ngày càng giống châu Âu hơn là nguồn vốn mềm có sẵn. Nhiều chính phủ châu Á đã nhận ra lợi ích của nền kinh tế sáng tạo, thể hiện quyền lực mềm và du lịch điện ảnh. Khủng hoảng ngành công nghiệp điện ảnh Hàn Quốc đang diễn ra đã được thừa nhận ở cấp tổng thống và gần đây đã được xoa dịu bằng khoản tiền mặt khẩn cấp 61 triệu USD. Nhật Bản hiện coi nội dung giải trí là một ngành công nghiệp cốt lõi bên cạnh các ngành truyền thống hơn như ô tô và điện tử.

Hope của đạo diễn Na Hong Jin được cho là phim truyện có kinh phí sản xuất cao nhất từ trước đến nay của Hàn Quốc

Nguồn tài trợ nhà nước được cung cấp theo quyết định riêng cho việc phát triển và sản xuất phim ở Philippines, Hồng Kông, Thái Lan, Hàn Quốc và Nhật Bản. Cả Đài Loan (thông qua Taicca) và Singapore đều tự định vị mình là các trung tâm tài trợ phim khu vực. Hiện nay, IMDA của Singapore không còn quá tích cực trong việc thu hút địa điểm quay phim, nhưng chiến dịch “Sản xuất tại Singapore” của họ đã thành công rực rỡ, tạo điều kiện cho nhiều dự án hợp tác sản xuất phim xuyên châu Á. Những dự án này bao gồm Tiger Stripes của Malaysia và Mưa trên cánh bướm của Việt Nam (nhận được tài trợ từ Chương trình Hợp tác Sản xuất Đông Nam Á), cũng như Stranger Eyes của đạo diễn Yeo Siew Hua, hưởng lợi từ Chương trình Phát triển Tài năng Truyền thông của IMDA.

Song song với các chương trình này, các quốc gia như Malaysia, Thái Lan và gần đây là Nhật Bản đã triển khai các chương trình hoàn thuế, giúp họ lọt vào tầm ngắm của các nhà quản lý sản xuất đối với những bộ phim quốc tế chưa có kế hoạch sản xuất chính thức — và bằng cách giảm chi phí kinh doanh, giúp các trường quay của họ luôn hoạt động sôi nổi. Thái Lan — hiện là địa điểm quay White Lies của Oliver Stone — đang triển khai một chương trình tương tự dành cho các nhà làm phim trong nước.

Cảnh làm phim Mother Bhumi

Sự tồn tại của các chương trình tài trợ mềm này — cũng như các khoản tài trợ từ các quỹ như Purin Pictures của Thái Lan và nhiều công ty hậu kỳ cung cấp tiền mặt và giải thưởng hiện vật cho thị trường dự án đang phát triển mạnh mẽ trong khu vực — ngày càng giúp các nhà sản xuất châu Á tập hợp ngân sách của họ như một sự kết hợp giữa nguồn tài chính công và tư, và nhiều phim là xuất phẩm đồng sản xuất.

Trường hợp như phim tâm lý Malaysia Mother Bhumi năm 2025 với sự tham gia của nữ diễn viên Trung Quốc Phạm Băng Băng ngày càng điển hình. Với các nhà đồng sản xuất đến từ Ý, Hồng Kông và Malaysia, phim nhận được tài trợ công từ Taicca của Đài Loan, Finas của Malaysia và một khoản tài trợ từ Quỹ Red Sea của Ảrập Saudi. Vốn tư nhân đến từ công ty đầu tư SunStrong Entertainment của Malaysia và AMTD Pictures, một đơn vị tài chính phim Hồng Kông thuộc một công ty đầu tư có trụ sở tại Singapore và New York. Cả hai công ty đều từ chối trả lời phỏng vấn của Screen Daily, mặc dù trang web của AMTD liệt kê các phim Hồng Kông và Trung Quốc Đại lục gần đây mà họ đã đầu tư có Kinh trập vô thanh của Trương Nghệ Mưu, She’s Got No Name của Trần Khả Tân và bộ phim ăn khách Phá địa ngục của Trần Mậu Hiền.

Stranger Eyes của đạo diễn Yeo Siew Hua, hưởng lợi từ Chương trình Phát triển Tài năng Truyền thông của IMDA

Các dự án hoàn vốn nhanh

Nhiều lựa chọn khác có thể sắp xuất hiện. Một quỹ mới tập trung vào Đông Nam Á, Triple Green CineCapital có trụ sở tại Singapore, đã ra mắt tại hội chợ JAFF của Indonesia vào cuối năm ngoái. Do nhà sản xuất giàu kinh nghiệm Leonard Lai và Hằng Trịnh điều hành, cũng là điều hành chính của Skyline Media Việt Nam, quỹ này đang tìm cách đầu tư 3 triệu USD vào một loạt các dự án có thời gian hoàn vốn nhanh.

“Chiến lược của chúng tôi là tài trợ vốn bổ sung. Chúng tôi sẽ không tài trợ 50%-60% cho một bộ phim Thái Lan có kinh phí 3 triệu USD. Nhưng chúng tôi sẽ tài trợ 10%-20% cho các phim từ Indonesia hoặc Việt Nam, vốn có kinh phí trung bình dưới 1 triệu USD và một bộ phim lớn vẫn dưới 2 triệu USD,” Leonard Lai nói. “Chúng tôi sẽ xem xét đầu tư ở bất kỳ giai đoạn nào từ phát triển đến khi phát hành, và đang tìm kiếm các bộ phim thương mại mà chúng tôi có thể hoàn vốn nhanh chóng trong vòng bảy hoặc tám tháng. Chúng tôi dự kiến thời gian hoàn vốn tối đa là từ 18 tháng đến hai năm.”

Với sự gia tăng nguồn vốn mềm trong khu vực, việc sử dụng nợ để hợp tác đầu tư ngày càng được quan tâm trên khắp châu Á. Tháng trước, Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản đã giao cho Ngân hàng MUFG và Công ty Bảo hiểm Hỏa hoạn Tokio Marine & Nichido soạn thảo tiêu chuẩn chung cho các tổ chức tài chính để đánh giá giá trị của một dự án phim. Bộ hy vọng rằng việc tạo ra sân chơi bình đẳng sẽ cho phép các ngân hàng Nhật Bản bắt đầu cho vay tiền làm phim theo từng dự án, tăng ngân sách phim và giúp ngành công nghiệp điện ảnh nước này bắt kịp Hàn Quốc và Mỹ.

Phá địa ngục

MUFG cho biết họ dự định bắt đầu cho vay tiền làm phim từ năm 2027. Có vẻ như họ đã chắc chắn có được một khách hàng. Kii của K2 Pictures nói ông dự định sẽ sử dụng số vốn 30 triệu USD mà ông đang có từ quỹ bằng cách huy động thêm 70 triệu USD vốn vay.