Là một trong những hình thức giải trí dễ tiếp cận nhất trên điện thoại thông minh, phim bộ siêu ngắn — khung hình dọc, đầy tình tiết gây cấn và nhịp độ nghẹt thở — đã trở thành hiện tượng văn hóa và kinh tế ở Trung Quốc.

Áp phích phim Bussiere Garden, lấy cảm hứng từ câu chuyện có thật của bác sĩ người Pháp Augustin Bussiere

Bốn tháng sau khi Cục Quản lý Phát thanh và Truyền hình Trung Quốc, cơ quan quản lý hàng đầu của lĩnh vực này, công bố quy mô thị trường đã vượt mốc 100 tỉ nhân dân tệ (14,7 tỉ USD) — gần gấp đôi con số của năm 2024 — Văn phòng thông tin Quốc vụ viện đã tổ chức phỏng vấn nhóm, lần đầu tiên, mời một đạo diễn phim bộ siêu ngắn đến chia sẻ những nguyên tắc cốt lõi tạo nên những tác phẩm ăn khách.

Số liệu mới nhất từ cục này cũng cho thấy tổng cộng có 33.000 phim bộ phát trực tuyến vào năm ngoái, tăng khoảng 50% so với năm trước và thu hút gần 700 triệu người xem. Ngoài ra, hơn 800 ứng dụng phim bộ siêu ngắn Trung Quốc đã xuất hiện ở thị trường nước ngoài, tạo ra tổng doanh thu 3,24 tỉ USD vào năm 2025 và 1 tỉ USD trong quý đầu tiên của năm 2026, theo trung tâm nghiên cứu phát triển của cục.

Đối với một ngành công nghiệp từng bị xem nhẹ — chủ yếu vì hầu hết cốt truyện đều dựa vào các tình tiết cường điệu và sướt mướt — sự kiện của Văn phòng thông tin Quốc vụ viện được một số người trong ngành hiểu là tín hiệu tích cực khuyến khích sáng tạo nội dung có chất lượng cao hơn. Chẳng hạn các thể loại chủ lưu trong quá khứ thường xoay quanh việc nhân vật chính tỉnh dậy thấy mình được hồi sinh và xuyên không về thời đại khác, hoặc cô gái bình thường phát hiện người yêu chung thủy của mình là tỷ phú bí mật.

Áp phích phim Mạnh ảnh (Dreaming Cinema), được sản xuất nhân kỷ niệm 120 năm điện ảnh Trung Quốc

Công thức đằng sau một tác phẩm ăn khách

“Vào khoảng năm 2020, ngành công nghiệp video ngắn bắt đầu bùng nổ,” Dương Khắc Nam, đạo diễn 35 tuổi đến từ công ty sản xuất phim bộ siêu ngắn có tầm ảnh hưởng Shanghai Tinghuadao Cultural Media, nói với China Daily sau khi tham dự sự kiện của Văn phòng thông tin quốc vụ viện vào ngày 5 tháng 6.

Bắt đầu làm việc trong ngành công nghiệp giải trí từ hơn một thập kỷ trước, Dương Khắc Nam — từng là biên kịch và nhà sản xuất quảng cáo — đã chứng kiến sự mở rộng chưa từng có của phim bộ siêu ngắn.

Nhớ lại việc mình là một trong những nhân vật tiên phong tham gia vào chuyển biến mang tính bước ngoặt của nội dung trực tuyến — từ giai đoạn phát triển tự phát, nhanh chóng thuở ban đầu cho đến xu hướng được định hướng chất lượng và quản lý chặt chẽ hiện nay — Dương Khắc Nam nói rằng ngành công nghiệp này, dù bị công chúng gắn mác là “văn hóa thức ăn nhanh”, vẫn có thể kể những câu chuyện giàu cảm xúc, ấm áp và kết nối tích cực.

Áp phích phim My Sweet Home mùa đầu tiên

My Sweet Home của Dương Khắc Nam, một trong những phim bộ siêu ngắn phổ biến nhất Trung Quốc, là một ví dụ như vậy. Phần đầu tiên, gồm 79 tập và được phát hành vào tháng 3 năm ngoái, lấy bối cảnh vùng phía nam tỉnh Tứ Xuyên và nhanh chóng trở thành hiện tượng bất ngờ, thu hút 3 tỉ lượt xem trực tuyến.

Khác với lối kể chuyện kiểu dài tập dài dòng điển hình của phim bộ siêu ngắn, My Sweet Home sử dụng tông giọng bình dị, thực tế và đồi thường. Bộ phim theo chân một cặp đôi bình thường — hai người đã ly hôn — khi họ nỗ lực xây dựng gia đình mới với những đứa con riêng từ cuộc hôn nhân trước.

Bộ phim — mở ra từ đầu những năm 1980, sử dụng phương ngữ địa phương — thể hiện chất hài độc đáo tự nhiên vốn là thương hiệu của người Tứ Xuyên. Chẳng hạn, các ông chồng ở đây nổi tiếng “sợ vợ”, niềm tự hào mang tính vùng miền đầy trêu đùa ám chỉ cách các ông răm rắp nghe lời vợ, cũng như bản chất coi trọng gia đình.

Cảnh phim The Red Cradle, tác phẩm có bối cảnh thời kháng chiến chống Nhật (1946-1949)

Như đã thể hiện trong loạt phim — mùa hai, gồm 111 tập, đã giúp đưa tổng lượt xem cả bộ vượt mốc 6 tỉ — kịch bản được xây dựng tốt bao gồm những phân cảnh như: nữ chính, người mẹ đơn thân bị gia đình anh trai ghẻ lạnh sau khi ly hôn, được người chồng sau, một kỹ sư công nghệ kỳ cựu kiêm quản lý nhà máy bất chấp mẹ ruột phản đối giao toàn bộ tiền lương cho vợ quản lý mỗi tháng.

Dương Khắc Nam, người con tỉnh Quý Châu Trung Quốc, cho biết phương ngữ và văn hóa quê anh có nhiều nét tương đồng với tỉnh Tứ Xuyên, giúp anh dễ dàng tạo ra tác phẩm với sự trợ giúp của đồng nghiệp — một số người trong số đó cũng đến từ Tứ Xuyên.

Thú vị thay, dữ liệu lớn đóng vai trò trong việc quyết định phương ngữ mà các nhân vật nên sử dụng. “Chúng tôi đã tiến hành rất nhiều nghiên cứu trực tuyến và phát hiện phương ngữ Tứ Xuyên khá phổ biến trên các nền tảng mạng xã hội lớn như Douyin, với nhiều câu chuyện đùa dựa trên phương ngữ,” Dương Khắc Nam giải thích lý do lựa chọn của êkíp.

Áp phích phim My Sweet Home mùa 2

Anh nói thêm rằng phương ngữ Tứ Xuyên chủ yếu dựa vào khác biệt ngữ điệu, nhưng miễn là nói chậm lại thì người mọi miền nói chung đều có thể hiểu được. “Do đó, rào cản nghe hiểu tương đối thấp,” anh nói.

Hiện đang thực hiện mùa ba của loạt phim, Dương Khắc Nam tin rằng thành công lâu dài của ngành vẫn phụ thuộc vào yếu tố cốt lõi: cách kể chuyện. “Định dạng có thay đổi thế nào đi chăng nữa, rốt cuộc khán giả ở lại đều là vì những câu chuyện có thể lay động họ. Sức sống bền bỉ cho phim bộ siêu ngắn là ở đó,” anh nói.

Bức tranh toàn cảnh lớn hơn

Sự chuyển mình của ngành công nghiệp này cũng được những người trong ngành công nhận. Dong Tao, nhà nghiên cứu ngành và là thành viên hội đồng Hiệp hội phê bình văn học nghệ thuật Trung Quốc, cho biết giá trị thị trường của lĩnh vực này đã tăng từ chỉ 940 triệu nhân dân tệ vào năm 2020 lên 50,5 tỉ nhân dân tệ vào năm 2024, lần đầu vượt hơn doanh thu phòng vé hàng năm của Trung Quốc, trước khi tăng gấp đôi lần nữa vào năm ngoái.

Mạnh ảnh theo chân một nhà lưu trữ phim du hành ngược thời gian về năm 1905 để tìm kiếm cuộn phim gốc của tác phẩm Định Quân Sơn, do nghệ sĩ kinh kịch Đàm Hâm Bồi biểu diễn và được cho là phim điện ảnh đầu tiên của Trung Quốc

“Bao lâu nay, một số người trong ngành đánh giá thấp phim bộ siêu ngắn,” Dong Tao nói. “Giờ đây, trọng tâm nên là cải thiện chất lượng và tiêu chuẩn sản xuất để có thêm nhiều câu chuyện Trung Quốc hấp dẫn có thể đến được với khán giả quốc tế.”

Những dấu hiệu của sự chuyển dịch đó đã bắt đầu xuất hiện. Một ví dụ gần đây là Mạnh ảnh (Dreaming Cinema), tác phẩm tri ân được sản xuất nhân kỷ niệm 120 năm điện ảnh Trung Quốc. Câu chuyện theo chân một nhà lưu trữ phim du hành ngược thời gian về năm 1905 để tìm kiếm cuộn phim gốc của tác phẩm Định Quân Sơn / Dingjun Mountain, do nghệ sĩ kinh kịch Đàm Hâm Bồi biểu diễn và được cho là phim điện ảnh đầu tiên của Trung Quốc.

Leng Song, giám đốc văn phòng nghiên cứu nghe nhìn thuộc Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, tin rằng phim bộ siêu ngắn đã dần rũ bỏ được một số định kiến gắn liền với nó.

The Red Cradle kể về một nhà trẻ ở Diên An đã hộ tống 136 đứa trẻ là con liệt sĩ đến vùng an toàn vào năm 1946

“Phim bộ siêu ngắn từng bị chỉ trích là ‘dưa muối kỹ thuật số’ và bị cáo buộc thúc đẩy ‘suy thoái thẩm mỹ’. Tuy nhiên, khi có thêm nhiều nhà sáng tạo khám phá các chủ đề lịch sử, văn hóa và thực tế, thể loại này cũng có thể mang đến cho khán giả một bữa tiệc văn hóa phong phú,” Leng Song nói.

Các ví dụ phổ biến bao gồm tác phẩm kỷ niệm 80 năm kháng chiến chống Nhật của nhân dân Trung Quốc (1931-1945). Trong số đó có Bussiere Garden, lấy cảm hứng từ câu chuyện có thật về bác sĩ người Pháp Jean Augustin Bussiere, đã vận chuyển thuốc men cho Bát Lộ Quân trong chiến tranh, và The Red Cradle, kể về một nhà trẻ ở Diên An đã hộ tống 136 đứa trẻ là con liệt sĩ đến vùng an toàn vào năm 1946, khi lực lượng Quốc dân đảng phát động tấn công tổng lực vào vùng giải phóng của Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Trong khi đó, thể loại này ngày một vượt ra khỏi phạm vi của những chiếc điện thoại thông minh. Năm ngoái, 124 phim bộ siêu ngắn chất lượng cao đã được phát sóng trên các kênh truyền hình vệ tinh Trung Quốc. Trong số đó, 42 tác phẩm được sản xuất ở Bắc Kinh, nhiều nhất trong số các thành phố Trung Quốc.

Bussiere Garden lấy cảm hứng từ câu chuyện có thật về bác sĩ người Pháp Jean Augustin Bussiere, đã vận chuyển thuốc men cho Bát Lộ Quân trong chiến tranh

“Phim bộ siêu ngắn đang tiến hóa từ một hình thức giải trí đại chúng mới nổi thành sản phẩm nội dung có định hướng toàn cầu cân bằng giữa biểu đạt văn hóa và tiềm năng thương mại. Sức ảnh hưởng ngày càng lớn ở trong và ngoài nước giúp các câu câu chuyện Trung Quốc vượt rào cản ngôn ngữ và văn hóa tìm thấy sự đồng điệu cảm xúc,” Leng Song nói thêm.