10 giờ sáng giữa tháng 10, diễn viên nhí Yueyue đang ở phim trường chờ đạo diễn hô “diễn”. Trong bộ váy xanh lấp lánh, đi giày trắng, tóc buộc hai bím xoăn, cô bé 4 tuổi vào vai một “bà dì lớn tuổi sở hữu năng lực siêu nhiên” trong một phim bộ siêu ngắn.

Một diễn viên nhí trên trường quay phim bộ siêu ngắn ở huyện Hà Giang, tỉnh Hà Bắc, năm 2024

Trong cảnh sắp quay này, Yueyue cần phải nói với các nhân vật khác rằng kẻ phản diện đang “hút máu xác chết” và cố gắng triệu hồi các linh hồn tà ác. Cô bé hoàn toàn không hiểu những lời thoại này có ý nghĩa gì.

Khi phim bộ siêu ngắn bùng nổ tại Trung Quốc, biên kịch ngày càng phụ thuộc vào những cốt truyện cần đến diễn viên độ tuổi mẫu giáo, thường để thủ vai những nhân vật trưởng thành như bà trùm quyền lực hay tổng tài bá đạo. Nhịp độ làm việc nhanh, trẻ em đôi khi phải chịu những ngày quay kéo dài và xử lý kịch bản chủ đề người lớn vượt xa khả năng hiểu biết của mình.

Với những phụ huynh trong giới giải trí, trải nghiệm này xứng đáng để đánh đổi bằng việc gián đoạn học tập. Không chỉ mang lại lợi ích tài chính, nhiều người còn cảm thấy các vai diễn giúp con cái họ tự tin hơn và tăng cường kỹ năng giao tiếp xã hội.

Diễn viên nhí Hoàng Bác Tư trong phim bộ 45 tập Nhạn hồi thời (2024)

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng các bậc phụ huynh có thể đang đưa con trẻ độ tuổi mẫu giáo vào ngành công nghiệp giải trí mà không lường hết những rủi ro đối với sự phát triển tâm lý của trẻ.

Màn ảnh nhỏ

Bộ phim siêu ngắn của Yueyue chỉ là một trong nhiều xuất phẩm đang được sản xuất tại Công viên văn hóa Hoa Hạ Hoành Điếm, một phần của quần thể phim trường điện ảnh và truyền hình lớn nhất Trung Quốc ở phía đông Chiết Giang.

Nhân vật của cô bé có trí tuệ của người lớn trong thân xác trẻ con, và hàng loạt siêu năng lực. Diễn cùng Yueyue là hai bạn diễn nam: một người 13 tuổi, người còn lại ở độ tuổi 30. Yueyue không thực sự hiểu cốt truyện; em chỉ biết rằng mình “có phép thuật”.

Trường quay của Yueyue ở Kim Hoa, tỉnh Chiết Giang

Một cảnh quay đòi hỏi ghi hình từng nhân vật ở nhiều góc độ — toàn cảnh, trung cảnh, cận cảnh. Trong lúc chờ giữa các lần quay, Yueyue được hai chuyên viên trang điểm vây quanh, chỉnh tóc và trang phục. Ngay ngoài trường quay, mẹ em đứng đợi với một con sứa sống trong túi, phần thưởng nhỏ cho bé khi kết thúc ngày làm việc.

Hơn 5% lượng phim bộ siêu ngắn được lưu trên các nền tảng trong năm 2025 có trẻ em đóng chính, theo dữ liệu của Datawin, công ty nghiên cứu kỹ thuật số có trụ sở tại Trùng Khánh chuyên theo dõi các chương trình Trung Quốc. Dữ liệu này cũng chỉ ra ba công thức ăn khách của các phim: “ngón tay vàng”, trong đó đứa trẻ sở hữu siêu năng lực như tiên tri hay chữa lành; “thức tỉnh huyết mạch”, xoay quanh một dòng dõi bí ẩn hoặc sức mạnh bẩm sinh; và “chất xúc tác”, trong đó đứa trẻ đóng vai trò then chốt trong mối quan hệ tình cảm.

Fangfang, 5 tuổi, đã từng đóng các vai trong cả ba công thức trên. Trong một phim bộ về luân hồi, cô bé vào vai đứa trẻ có thể tiên đoán tương lai và giúp người mẹ đơn thân của mình lấy được người chồng giàu có.

Một diễn viên nhí trong phim bộ Trần tình lệnh (2019)

“Hoành Điếm đông đúc vào kỳ nghỉ đông và nghỉ hè, vì nhiều phụ huynh đưa con đến đây tìm cơ hội đóng phim,” Li Wen, mẹ của Fangfang cho biết. “Có phim thì quay. Không thì họ sẽ đưa con đi chơi công viên giải trí ở đây.”

Fangfang, sống ở Bắc Kinh, bắt đầu đóng quảng cáo từ năm 3 tuổi và chuyển sang phim bộ siêu ngắn trong năm nay. Một lịch quay điển hình của em kéo dài từ năm đến tám ngày. Mẹ em nói rằng vai phụ có thể chỉ cần bốn giờ quay, nhưng với vai chính, Fangfang phải ở trường quay lâu hơn nhiều. Cô nhớ có lần con bé quay 20 cảnh trong một ngày, phải chờ đợi hơn 10 tiếng.

Dù Luật Lao động Trung Quốc cấm người sử dụng lao động tuyển dụng trẻ dưới 16 tuổi nhưng vẫn có những ngoại lệ cho các ngành nhất định như nghệ thuật hay thể thao. Tuy vậy, các quy định của Cục Quản lý Phát thanh và Truyền hình Quốc gia liên quan đến diễn viên nhí không đặt giới hạn cụ thể về thời gian làm việc, chỉ nêu rằng trang phục và phần thể hiện phải “phù hợp với độ tuổi”, đồng thời không được dẫn dụ bàn về danh vọng, lợi nhuận, và quan hệ tình cảm trước ống kính.

Một diễn viên nhí trong phim bộ Minh Lan truyện (2018)

Vì không có hướng dẫn chính thức, các bậc phụ huynh phải đàm phán điều khoản làm thêm giờ và thù lao với đoàn làm phim ngay từ đầu. Mẹ của Yueyue cho biết nửa đêm là giới hạn cuối cùng cho việc quay phim của con gái cô.

Những phụ huynh khác dường như không quá khắt khe. Xixi, một diễn viên 6 tuổi đến từ Bảo Kê, tỉnh Thiểm Tây, từng đến làm tóc và trang điểm vào giờ ăn trưa và vẫn tiếp tục diễn trên trường quay vào sáng hôm sau. “Đôi khi bắt đầu quay lúc 4 hoặc 5 giờ sáng,” cậu bé nói.

Đổi lại cho việc theo lịch làm việc khắc nghiệt, các gia đình có thể kiếm được khoản tiền kha khá, dù phần lớn xem đây là đầu tư cho sự nghiệp tương lai của con trẻ. Li Wen cho biết, cátxê mỗi ngày quay quảng cáo thường từ 200 đến 1.500 nhân dân tệ (28–213 USD), “tăng lên 3.000–5.000 tệ với các diễn viên nhí đã có tên tuổi.” Những gương mặt mới trong phim bộ siêu ngắn chỉ kiếm khoảng 100–200 tệ một ngày, trong khi những em đã từng xuất hiện trong các phim ăn khách có thể đòi được thù lao đến 5.000 tệ.

Lối vào Công viên văn hóa Hoa Hạ Hoành Điếm, Kim Hoa, tỉnh Chiết Giang, 2025

Im lặng trên trường quay

Trong khi một số diễn viên nhí mẫu giáo này ký hợp đồng với các công ty đào tạo tài năng, hầu hết đều do cha mẹ quản lý, tìm kiếm thông tin tuyển vai trên mạng, sắp xếp thử vai, lo liệu phương tiện đi lại và hậu cần, rồi theo con trên trường quay.

Trong lúc quay phim, Li Wen nhắc thoại cho con gái đồng thời chụp ảnh và quay video để chia sẻ trên mạng xã hội nhằm xây dựng hình ảnh công chúng cho cô bé.

Trong một vai diễn, nhân vật của Fangfang mắc chứng sợ không gian kín và phải bị sùi bọt mép. Đoàn làm phim đã cung cấp một đạo cụ tạo hiệu ứng sủi bọt, Li Wen thử trước rồi mới hướng dẫn Fangfang cách làm.

Các diễn viên nhí đang phải chịu đựng lịch quay dày đặc để thực hiện những kịch bản vượt xa tầm hiểu biết của mình

Lần khác, khi Fangfang gặp khó trong cảnh khóc, Li Wen nói rằng nếu con diễn không đạt, ông bà của cô bé — đang tham quan trường quay hôm đó — có thể sẽ phải về quê. Cô bé lập tức òa khóc.

Li Wen cũng nhớ lại rằng Fangfang đã không ngừng khóc sau một cảnh mà nhân vật bị chỉ trích nặng nề, vì cảm thấy mình bị oan. “Nhân vật không phải là con,” cô nói với con gái. “Họ không bắt nạt con, mà là bắt nạt nhân vật. Sau đó người bố đã trả thù những kẻ bắt nạt, thậm chí còn đánh họ.” Nghe mẹ nói vậy cô bé nở nụ cười trở lại.

Mẹ của Yueyue cũng hỗ trợ con theo cách tương tự. Cô luôn tìm một vị trí trên phim trường có thể quan sát rõ, điện thoại trên tay. Cô đã chia sẻ hơn 300 video về con gái lên mạng, chủ yếu là những khoảnh khắc hậu trường khi quay phim bộ siêu ngắn. Kênh Douyin của cô, phiên bản TikTok của Trung Quốc, hiện có hơn 30.000 người theo dõi.

Một diễn viên nhí trong phim Tam sinh tam thế thập lý đào hoa (2018)

Trong lúc chuyển cảnh, hai mẹ con chợp mắt trên một chiếc ghế xếp. Trong trường quay ngột ngạt, Yueyue than nóng, rồi nhanh chóng nói thêm: “Không sao đâu mẹ, con sẽ mạnh mẽ.” Mẹ em cũng mang theo sách tranh và đồ chơi để con đỡ chán trong những lúc chờ đợi kéo dài.

Một số phụ huynh tại trường quay Hoành Điếm khẳng định họ rất chọn lọc kịch bản cho con, thường ưu tiên các vai tích cực.

Tuy nhiên, Li Wen thừa nhận từng vô tình nhận một dự án có cốt truyện tình cảm liên quan đến việc Fangfang hôn một cậu bé. Trước khi quay, bà hỏi đạo diễn xem có thể bỏ cảnh này không, nhưng họ cho rằng đó là điểm hút khán giả và từ chối yêu cầu đó. Giờ đây, Li Wen từ chối những kịch bản tương tự.

Yueyue đóng quảng cáo đầu tiên khi mới 7 tháng tuổi. Mẹ em cho biết gia đình đang cố gắng tìm thêm vai trong phim bộ siêu ngắn để con tích lũy kinh nghiệm và tăng độ nhận diện.

Diễn viên nhí trong phim Trường ca hành (2021)

“Lúc đầu chúng tôi nghĩ là quá khắc nghiệt, nhưng thử rồi thì thấy cũng không quá tệ. Nhiều nhà sản xuất tìm đến, nên chúng tôi tiếp tục nhận vai,” cô nói. “Năm ngoái quay bốn dự án. Năm nay, mới vài tháng đã thực hiện sáu, bảy dự án rồi.”

Li Wen cho biết thêm, “Rất nhiều đứa trẻ đang cạnh tranh khốc liệt trong học tập và các lĩnh vực khác. Với một số phụ huynh, bồi dưỡng khả năng diễn xuất là một con đường khác.” Cô kể từng gặp một bé gái 4 tuổi tại buổi thử vai chỉ giao tiếp với bố mẹ và khóc khi người lạ tiếp cận. Sau đó, bố mẹ cho bé đóng phim, và giờ em đã có thể nói chuyện với người lạ dễ dàng hơn.

Hiện là mẹ toàn thời gian của hai con, Li Wen từng làm về quan hệ công chúng cho một hãng ô tô. Cô tin rằng thông qua việc đóng phim, con gái đã học được cách tập trung và hợp tác với người khác để hoàn thành nhiệm vụ, một khả năng mà cô cho là rất quan trọng với trẻ em.

Diễn viên nhí trên trường quay ở Kim Hoa, tỉnh Chiết Giang, 2025

Ranh giới mong manh

Bất chấp những lợi ích tiềm năng, cả phụ huynh lẫn chuyên gia cho rằng cuộc sống trong ngành giải trí cũng có thể xáo trộn sự phát triển những năm đầu đời của trẻ, gây áp lực lên việc học hành và sức khỏe tâm lý của các bé.

Với các em nhỏ ở trường quay Hoành Điếm, cuộc sống là sự cân bằng liên tục giữa “cái tôi” và danh phận trên màn ảnh. Yueyue dường như đã tìm được cách tách bạch hai vai trò, theo mẹ em cho biết. “Tôi cảm thấy con hiểu mình có hai vai. Khi quay là đang làm việc; khi về nhà thì chỉ là một đứa trẻ,” cô nói.

Trong lúc chờ chuyển cảnh, cô bé 4 tuổi thường lui vào một góc với chiếc máy tính bảng, chăm chú xem phim hoạt hình. Ngay khi được gọi, em như bừng tỉnh và được ông nội dẫn đến gặp trợ lý đạo diễn thứ nhất để thảo luận về cảnh quay.

Với những đứa trẻ khác, ranh giới này mờ nhạt hơn.

Hơn 5% lượng phim bộ siêu ngắn được lưu trên các nền tảng trong năm 2025 có trẻ em đóng chính, theo dữ liệu của Datawin, công ty nghiên cứu kỹ thuật số có trụ sở tại Trùng Khánh chuyên theo dõi các chương trình Trung Quốc

Xixi nói em thích cuộc sống trên phim trường hơn là ở mẫu giáo. “Được đi nhiều nơi thú vị: có cầu trượt, có rừng, thậm chí còn có tuyết,” em giải thích, đồng thời nói thêm rằng mình chẳng bao giờ mong trở về Bảo Kê sau khi quay ở nơi khác. “Thế giới bên ngoài tốt hơn. Con tò mò mọi thứ và không muốn quay về.”

Li Wen xem thời gian con gái ở phim trường là cơ hội học hỏi quý giá, nhưng cũng nhấn mạnh tính bất ổn sâu sắc của công việc này. Bọn trẻ chuyển từ “đoàn làm phim hôm nay sang đoàn làm phim khác ngày mai”, dẫn đến một cuộc sống tạm bợ khó tránh khỏi các mối quan hệ khó ngắn ngủi. “Vừa mới thân được với vài đứa trẻ thì đã đến lúc đóng máy và rời đi,” bà nói. “Cảm giác như ở đâu cũng là nhà, mà cũng chẳng nơi nào là nhà.”

Việc trẻ em đảm nhận những vai diễn mang tính người lớn trong một số phim bộ siêu ngắn cũng đã làm dấy lên nhiều tranh luận.

Với những phụ huynh trong giới giải trí, trải nghiệm này xứng đáng để đánh đổi bằng việc gián đoạn học tập. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng các bậc phụ huynh có thể đang đưa con trẻ độ tuổi mẫu giáo vào ngành công nghiệp giải trí mà không lường hết những rủi ro đối với sự phát triển tâm lý của trẻ

Zhang Jing, giáo sư Khoa Sân khấu, Điện ảnh và Truyền hình thuộc Đại học Truyền thông Trung Quốc, cảnh báo rằng, hầu hết trẻ em dưới 6 tuổi chưa phát triển hoàn thiện khả năng phân biệt giữa tưởng tượng và thực tế, việc chìm đắm vào các vai diễn người lớn có thể dẫn đến rối loạn nhận thức và cản trở phát triển tâm lý.

“Tôn trọng lợi ích và tuân thủ các nguyên tắc phát triển của trẻ em là trách nhiệm của toàn xã hội, không chỉ riêng của cha mẹ,” giáo sư Zhang Jing nói.

Luật Bảo vệ trẻ vị thành niên của Trung Quốc nêu rõ không tổ chức hay cá nhân nào được khuyến khích trẻ vị thành niên tham gia biểu diễn hoặc các hoạt động khác gây nguy hiểm cho sức khỏe thể chất và tinh thần, đồng thời phải luôn bảo vệ quyền và lợi ích của các diễn viên nhí.

Các diễn viên nhí trong phim bộ Hồng lâu mộng (2024)

Ngoài trường quay, giáo sư cũng cho rằng các bình luận trên mạng xã hội và nền tảng phim bộ siêu ngắn có thể tác động tiêu cực đến diễn viên nhí chưa đến tuổi dậy thì, làm tăng nguy cơ bị bắt nạt trên mạng.

Trong giờ nghỉ của ngày quay cuối cùng, Yueyue cùng người ông ra cánh đồng gần đó tắm nắng. Khi được hỏi khoảnh khắc hạnh phúc nhất ở Hoành Điếm, em nói đó là lúc đi biển cùng gia đình. Bé háo hức trở lại mẫu giáo, “vì ở đó lúc nào cũng có rất nhiều bạn nhỏ.”

“Hiện giờ chúng tôi cứ để mọi chuyện thuận theo tự nhiên,” mẹ của Yueyue nói. “Con bé không thực sự hiểu công việc này, nên chúng tôi cho con tham gia. Mai đây khi con có suy nghĩ riêng, chúng tôi chắc chắn sẽ hỏi ý kiến của con. Khi con lớn lên, giáo dục sẽ là ưu tiên hàng đầu, và có thể con chỉ đi đóng phim vào các kỳ nghỉ đông và nghỉ hè.”

Cậu bé 13 tuổi này đã đóng 35 phim bộ Trung Quốc, có biệt danh là Tiểu Ngô Lỗi

Ở một khu vực khác của trường quay Hoành Điếm, Xixi kể về việc bắt gặp nhiều diễn viên tên tuổi bước ra từ những chiếc xe lưu động có nghệ sĩ trang điểm và phục trang riêng. Em muốn trở thành ngôi sao khi lớn lên, “để con có thể tiết kiệm tiền và mua một chiếc xe lưu động,” em nói. “Và sau đó con muốn trở thành phi hành gia bay lên sao Hỏa.”

(Vì lý do riêng tư, trừ Zhang Jing thì tất cả các tên nhân vật trong bài đều là biệt danh).