Nhiều phim thương mại đã cạnh tranh thu hút người xem, nhưng tổng doanh thu cuối cùng lại đáng thất vọng: doanh thu phòng vé Tết Nguyên đán năm nay đạt 5,8 tỉ nhân dân tệ (844 triệu đôla Mỹ), giảm mạnh gần 40% so với năm ngoái. Không bộ phim nào thu hút được sự chú ý trên toàn quốc như Natra 2 năm ngoái, hay YOLO năm trước đó. Bộ phim được xem nhiều nhất, Pegasus 3, chỉ là một phần tiếp theo tầm thường.

Đạo diễn Đàm Úc Thành sử dụng không gian như một phép ẩn dụ: trạm xăng, vốn được coi là điểm dừng chân tiếp thêm năng lượng cho du khách, lại biến thành cái lồng giam cầm cô gái trẻ 17 tuổi Ni Nhi trong Ni’er, phim ngắn dài 15 phút bằng phương ngữ Hà Bắc

Một kỳ nghỉ dài đáng lẽ là để ngành công nghiệp điện ảnh Trung Quốc thể hiện sức sống lại chỉ thấy sự trì trệ.

May mắn thay, cách đó hàng nghìn cây số ở nước Đức phủ đầy tuyết, bên trong các rạp chiếu phim nghệ thuật của Liên hoan phim quốc tế Berlin lần thứ 76, một nhóm nhỏ các nhà làm phim Trung Quốc đã cho thấy khía cạnh khác của ngành công nghiệp điện ảnh nước này. Phim của họ trầm lắng nhưng kiên định, thể hiện phong cách riêng hoàn toàn độc đáo.

Diễn ra từ ngày 12 đến 22 tháng 2, Liên hoan phim Berlin năm nay chào đón tổng cộng chín tác phẩm điện ảnh Trung Quốc, bao gồm phim ngắn, phim hoạt hình, tác phẩm thử nghiệm và phim tài liệu, mang đến một bức tranh phong phú về điện ảnh đương đại Trung Quốc.

Điều nổi bật nhất về nhóm phim Trung Quốc này là sự trẻ trung. Trong số chín phim, sáu phim do các nhà làm phim đến từ Trung Quốc Đại lục đạo diễn, tất cả đều sinh sau năm 1985. Đây cũng là lần đầu tiên họ tham gia một liên hoan phim quốc tế lớn.

Panda khám phá cuộc đấu tranh tinh thần và sự độc lập kiên cường của những người ngoài lề xã hội thành thị

Ni’er đánh dấu tác phẩm đầu tay của đạo diễn Đàm Úc Thành. Khuất Tịnh Khải thắng giải CUPRA Filmmaker Award cho phim ngắn Berlinale với Địa tam tiên, lần đầu tiên anh xuất hiện trên đấu trường liên hoan phim quốc tế. Từ Tháo, dù đã có kinh nghiệm trong phim ngắn, đã trình chiếu Hàn dạ đăng trụ (Light Pillar) — phim truyện hoạt hình — làm tác phẩm điện ảnh đầu tay thực sự của mình. Vương Bối Đế, lần đầu gây chú ý với một bộ phim sinh viên cách đây bốn năm, trở lại với Scorching, phim ngắn tiếng Quảng Đông pha trộn chủ nghĩa hiện thực với chiều sâu nhân văn. Trương Tân Dương, nhận học bổng từ Dự án Tài năng Tiếp theo của đạo diễn nổi tiếng Giả Chương Kha năm 2019, đã ra mắt phim điện ảnh đầu tay Panda. Và nhà sáng tạo đa phương tiện Thẩm Trọng Mân đã có màn ra mắt đạo diễn phim điện ảnh đầu tay Shanghai Daughter, do chính cô viết kịch bản và đạo diễn. Hai phim sau đã được công chiếu tại Berlin.

Không bị ràng buộc bởi các yêu cầu thương mại, xu hướng lan truyền hay các quy ước cứng nhắc, các đạo diễn mới nổi này đã khéo léo lồng ghép những quan sát về cuộc sống, suy ngẫm về thời đại và hiểu biết sâu sắc về bản chất con người vào từng khung hình của họ. Tác phẩm của họ có thể mang dấu ấn của sự thiếu kinh nghiệm, nhưng lại tràn đầy chân thành; có thể hướng đến một lĩnh vực chuyên biệt, nhưng vẫn chứa đựng sắc thái nghệ thuật sắc bén.

Miêu tả công nhân nữ trẻ ở thị trấn công nghiệp tỉnh Quảng Đông trong Scorching, phim ngắn tiếng Quảng Đông pha trộn chủ nghĩa hiện thực với chiều sâu nhân văn của Vương Bối Đế

Nếu tuổi trẻ là dấu ấn dễ nhận thấy nhất, thì sự gắn bó với thực tế địa phương và lòng cảm thông phổ quát là cốt lõi cho phép những câu chuyện của họ vượt qua rào cản ngôn ngữ và văn hóa. Từ Ni’er, câu chuyện bắt nguồn từ trải nghiệm thị trấn nhỏ trong thời kỳ chuyển đổi xã hội của Trung Quốc, đến Panda, lấy tựa đề tiếng Trung từ “Luận về bệnh cảm lạnh và các bệnh khác” — tác phẩm kinh điển của y học cổ truyền Trung Quốc — và được lưu giữ trong di sản của chủ nghĩa nhân văn phương Đông; từ việc khắc họa những cảm xúc tuổi trẻ giữa thế giới băng giá của Cáp Nhĩ Tân trong Địa tam tiên, đến việc miêu tả công nhân nữ trẻ ở thị trấn công nghiệp tỉnh Quảng Đông trong Scorching; từ suy ngẫm về ký ức tuổi trẻ được lưu giữ giữa những khu rừng cao su ở phía nam Khu tự trị dân tộc Tây Song Bản Nạp trong Shanghai Daughter, đến viễn cảnh về những dấu ấn của các hãng phim trong tương lai gần và sự phát triển của truyền thông giữa khung cảnh tuyết trắng mùa đông ở miền Bắc Trung Quốc trong Light Pillar — mỗi tác phẩm đều mang một dấu ấn Trung Quốc đặc trưng.

Quan trọng hơn, những tác phẩm này không chỉ giới hạn trong bối cảnh địa phương. Với ngôn ngữ điện ảnh tinh tế, chúng hướng đến những chủ đề nhân văn phổ quát, cộng hưởng xuyên biên giới. Địa tam tiên đặt câu hỏi về vấn nạn bắt nạt học đường; Light Pillar khắc họa nỗi cô đơn cá nhân trong thời đại kỹ thuật số; Panda khám phá cuộc đấu tranh tinh thần và sự độc lập kiên cường của những người ngoài lề xã hội thành thị; Shanghai Daughter gợi lên nỗi nhớ quê hương và sự tha hương; Scorching xem xét những ràng buộc của lề thói và những hành động phản kháng thầm lặng. Những chân lý nhân văn chung này tạo nên một cầu nối cho giao lưu văn hóa, biến phim Trung Quốc từ những thước phim kỳ lạ xa xôi thành những câu chuyện có cảm xúc vang vọng khắp thế giới.

Light Pillar của Từ Tháo đại diện cho một bước đột phá tiên phong trong phim hoạt hình Trung Quốc, khéo léo kết hợp giữa người thật đóng và hoạt hình

Ni’er rất đặc biệt. Bộ phim ngắn dài 15 phút bằng phương ngữ Hà Bắc này minh họa thuyết phục cho thấy câu chuyện địa phương có thể đạt được sức hấp dẫn xuyên văn hóa sâu sắc. Bộ phim xoay quanh Ni Nhi, một cô gái 17 tuổi, làm việc tại một trạm xăng ở tỉnh Hà Bắc, miền bắc Trung Quốc. Sự đơn điệu của công việc thường nhật, gánh nặng vô hình từ kỳ vọng gia đình và kỷ luật im lặng của xã hội nông thôn đã giam hãm tuổi trẻ của cô vào một góc nhỏ hẹp, giới hạn của thế giới.

Thế giới trì trệ của cô bị một tia sáng xuyên thủng với sự xuất hiện của một nữ tài xế xe tải, đã đánh thức trong cô khát vọng tự do, thúc đẩy cô bước vào hành trình khám phá bản thân. Đạo diễn Đàm Úc Thành sử dụng không gian như một phép ẩn dụ: trạm xăng, vốn được coi là điểm dừng chân tiếp thêm năng lượng cho du khách, lại biến thành cái lồng giam cầm.

Sự bối rối và lựa chọn của một cô gái 17 tuổi không chỉ là bức tranh độc đáo về cuộc sống nông thôn miền đông Trung Quốc mà còn là câu chuyện trưởng thành mang tính phổ quát, vượt qua mọi biên giới. Cảm xúc được truyền tải qua ngôn ngữ điện ảnh giàu chất thơ và tinh tế. Những cảnh quay dài, tĩnh lặng phơi bày cảm giác ngột ngạt của thời gian, trong khi những đoạn hội thoại ngắn gọn cho cảm xúc âm ỉ dưới sự im lặng. Hình ảnh “mái tóc” lặp đi lặp lại đóng vai trò là biểu tượng mạnh mẽ của cả nguyên tắc và sự giải phóng. Tác phẩm piano “A Maiden’s Prayer”, được sử dụng ở đoạn kết, đã thấm đẫm con đường thức tỉnh này bằng sự ấm áp và chất thơ sâu sắc.

Shanghai Daughter của Thẩm Trọng Mân đã tạo đột phá bằng dàn diễn viên. Là diễn viên chuyên nghiệp duy nhất, nữ diễn viên chính thể hiện nhân vật của mình thông qua lối diễn xuất tiết chế — từ chối bộc phát cảm xúc có chủ đích, cô lặng lẽ hòa mình vào môi trường tự nhiên và văn hóa của Tây Song Bản Nạp

Tại rạp chiếu phim Urania ở Berlin, vào ngày mùng một tết Bính Ngọ, khán giả nước ngoài có thể không nắm bắt được những sắc thái tinh tế của các nhân vật người Hoa trên màn ảnh, nhưng họ hoàn toàn hiểu được sự bối rối và cách giải quyết qua ánh mắt của Ni Nhi. Tiếng vỗ tay nồng nhiệt và kéo dài vang vọng khắp rạp khẳng định một chân lý vượt thời gian về nghệ thuật: những tác phẩm có ý nghĩa toàn cầu thực sự luôn bắt nguồn từ thể hiện chân thực của địa phương.

Ngoài chân thực, các bộ phim Trung Quốc tại Liên hoan phim Berlin năm nay còn mạnh dạn vượt qua các ranh giới và đổi mới táo bạo, khám phá những khả năng vô hạn của điện ảnh với tầm nhìn không bị ràng buộc và mở rộng biên giới nghệ thuật của điện ảnh Trung Quốc.

Trong số đó, Light Pillar đại diện cho một bước đột phá tiên phong trong phim hoạt hình Trung Quốc, khéo léo kết hợp giữa người thật đóng và hoạt hình. Đạo diễn Từ Tháo sử dụng hoạt hình để xây dựng một xưởng phim lạnh lẽo, ngột ngạt trong tương lai, và các cảnh quay người thật độ phân giải thấp để tái hiện hiện thực sống động, trần tục của thế giới vào thời điểm chuyển giao thiên niên kỷ. Sự va chạm và chuyển đổi giữa hai hình thức hình ảnh này không chỉ phục vụ chủ đề về ảo và thực, mà còn mang đến một mô hình mới cho thử nghiệm hình thức trong phim hoạt hình Trung Quốc.

Địa tam tiên của Khuất Tịnh Khải đặt câu hỏi về vấn nạn bắt nạt học đường

Trong khi đó, Shanghai Daughter của Thẩm Trọng Mân đã tạo đột phá bằng dàn diễn viên. Là diễn viên chuyên nghiệp duy nhất, nữ diễn viên chính thể hiện nhân vật của mình thông qua lối diễn xuất tiết chế — từ chối bộc phát cảm xúc có chủ đích, cô lặng lẽ hòa mình vào môi trường tự nhiên và văn hóa của Tây Song Bản Nạp. Các diễn viên không chuyên địa phương không cần tập dượt cầu kỳ; họ chỉ thể hiện những phản ứng tự nhiên của mình trong cuộc sống thường nhật. Nhân vật chính lang thang quan sát và diễn xuất chân thực của các diễn viên không chuyên đã dệt nên câu chuyện tìm kiếm cội nguồn hư cấu vào kết cấu sống động của hiện thực.

Những thử nghiệm đầy suy nghĩ này không theo đuổi sự mới lạ chỉ vì mục đích mới lạ; hình thức phục vụ nội dung, và kỹ thuật làm nổi bật ý tưởng. Chúng chứng minh rằng thế hệ các nhà làm phim mới của Trung Quốc đang tích cực tạo dựng ngôn ngữ điện ảnh riêng, định hình lại diện mạo của điện ảnh nghệ thuật Trung Quốc bằng những biểu hiện mới mẻ.

Tết Nguyên Đán năm nay, những bộ phim bom tấn thương mại trong nước và những bộ phim nghệ thuật Trung Quốc tại Liên hoan phim Berlin cùng nhau tạo nên một bức tranh sống động về hai hướng đi song song của điện ảnh Trung Quốc.

Sự bối rối và lựa chọn của một cô gái 17 tuổi trong Ni’er không chỉ là bức tranh độc đáo về cuộc sống nông thôn miền đông Trung Quốc mà còn là câu chuyện trưởng thành mang tính phổ quát, vượt qua mọi biên giới

Điện ảnh Trung Quốc chưa bao giờ là một khối thống nhất. Đó có thể là những bộ phim thuộc thể loại giải trí sôi động, phổ biến của Tết Nguyên đán, phục vụ nhu cầu giải trí đại chúng với những ưu tiên thương mại đôi khi khá lộ liễu; đó cũng có thể là những tiếng nói sâu sắc, kiên định của các đạo diễn tác gia tại các liên hoan phim quốc tế, đề cao tính toàn vẹn nghệ thuật và mối quan tâm đến xã hội.