• Anime từ văn hóa ngách trở thành hiện tượng chủ lưu toàn cầu

Kể từ khi ra đời tại Lễ trao giải Oscar năm 2002, giải Oscar phim hoạt hình xuất sắc nhất hầu như chỉ thuộc về phim Hollywood. Nhưng trong những năm gần đây, sự chú ý đã chuyển sang Nhật Bản, với ngành công nghiệp hoạt hình khổng lồ đạt kỷ lục 25 tỉ đôla vào năm 2024 trên các lĩnh vực phim ảnh, cấp phép phát trực tuyến, hòa nhạc và nhiều nữa — hơn một nửa số tiền đó đến từ nước ngoài.

Demon Slayer: Kimetsu No Yaiba Infinity Castle đã lập nhiều kỷ lục phòng vé, bao gồm doanh thu ngày mở màn cao nhất ở Nhật Bản và doanh thu mở màn lớn nhất của một phim hoạt hình ở Mỹ

Năm 2025, nhiều phim anime đã trở thành những bom tấn phòng vé cả trong và ngoài nước, với Chainsaw Man – The Movie: Reze Arc và Jujutsu Kaisen: Execution lọt vào top 10 phòng vé tại Mỹ và Anh, và Demon Slayer: Kimetsu No Yaiba Infinity Castle hiện là phim có doanh thu cao thứ hai mọi thời đại tại Nhật Bản.

Sự nổi tiếng của anime ở phương Tây bắt nguồn từ những năm 1990, khi các phim bộ truyền hình như Sailor Moon, Dragon Ball Z và Pokémon bắt đầu xuất hiện. Sự bùng nổ gần đây của anime vào dòng chảy chính là nhờ kết hợp giữa việc dễ dàng tiếp cận hơn trên các nền tảng phát trực tuyến như Netflix và Crunchyroll, sự đón nhận các hình thức giải trí thay thế trong thời kỳ đại dịch, song hành với độ phổ biến của manga, thể loại truyện tranh Nhật Bản cung cấp phần lớn nguồn tư liệu cho anime.

Anime đang rất nổi tiếng, nhưng liệu doanh thu phòng vé ấn tượng năm nay có thể chuyển hóa thành các giải thưởng, và nếu có, thì bộ phim nào có tiềm năng giành chiến thắng?

Chainsaw Man – The Movie: Reze Arc là phần tiếp theo trực tiếp của phim bộ hoạt hình được phát sóng năm 2022, khiến nó khó tiếp cận với người xem mới

Các ứng cử viên

Xét về sức hút phòng vé thì Demon Slayer: Kimetsu No Yaiba Infinity Castle thắng tất. Phim đã lập nhiều kỷ lục phòng vé, bao gồm doanh thu ngày mở màn cao nhất ở Nhật Bản và doanh thu mở màn lớn nhất của một phim hoạt hình ở Mỹ, do Crunchyroll thuộc sở hữu của Sony phân phối. Hiện tại, Infinity Castle đứng thứ sáu trong danh sách phim có doanh thu cao nhất thế giới năm 2025, với 774 triệu đôla tính đến thời điểm viết bài (16 tháng 1 năm 2026).

Demon Slayer, do Ufotable sản xuất, là bản chuyển thể từ manga của Koyoharu Gotouge, kể về một nhóm thợ săn quỷ ở Nhật Bản đầu thế kỷ 20. Phiên bản anime bắt đầu chiếu trên truyền hình trước khi chuyển thể lên màn ảnh rộng vào năm 2020 với tựa Mugen Train, trở thành phim có doanh thu cao nhất mọi thời đại của Nhật Bản, vượt qua Spirited Away, bộ phim giữ kỷ lục này trong gần 20 năm.

“Tôi nghĩ thành công của Mugen Train và Infinity Castle đến từ sức hút của bộ truyện tranh gốc [của Gotouge],” đạo diễn Haruo Sotozaki của Infinity Castle nói, “nhưng cũng bởi vì phim hoạt hình của chúng tôi đã truyền tải được nét quyến rũ của bản gốc, như cách diễn đạt lời thoại và sức hút của các nhân vật, ở mức độ cao nhất có thể.”

Jujutsu Kaisen: Execution lọt vào top 10 phòng vé tại Mỹ và Anh

“Trước tiên và trên hết, chúng tôi quan tâm đến việc kể câu chuyện một cách tốt nhất, chứ không phải doanh thu phòng vé,” chủ tịch kiêm giám đốc điều hành của Ufotable, Hikaru Kondo nói. “Nhưng vì Mugen Train quá thành công, đặc biệt là ở Nhật Bản, nên kỳ vọng dành cho Infinity Castle từ khán giả và các rạp chiếu phim là rất lớn, chúng tôi rất hài lòng với phản ứng này.”

Bất chấp thành công về mặt tài chính, Demon Slayer vẫn phải đối mặt những trở ngại tiềm tàng với các nhà bầu chọn giải thưởng. “Đây là phần đầu tiên của một bộ ba phim. Nó dài 155 phút. Tôi không nghĩ hầu hết mọi người trong Viện Hàn lâm đã xem toàn bộ series từ đầu đến cuối, và nếu chưa xem, bạn sẽ cảm thấy hơi khó hiểu,” nhà sử học hoạt hình Charles Solomon nói.

Tương tự với Chainsaw Man – The Movie: Reze Arc của Crunchyroll, một thành công lớn khác tại Nhật Bản, đứng đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé Mỹ khi ra mắt vào cuối tháng 10 năm ngoái. Đây là phần tiếp theo trực tiếp của phim bộ hoạt hình được phát sóng năm 2022, khiến nó khó tiếp cận với người xem mới.

Scarlet, tác phẩm mới nhất của đạo diễn Mamoru Hosoda là phiên bản hoạt hình của Hamlet, kể về một công chúa tìm cách trả thù cái chết của cha mình

Theo các thị trường cá cược, bộ phim hoạt hình có cơ hội thành công nhất tại các giải thưởng là Scarlet, tác phẩm mới nhất của đạo diễn Mamoru Hosoda, từng có Mirai được đề cử Oscar năm 2019 — phim hoạt hình duy nhất không do Studio Ghibli sản xuất đạt được thành tích này. Được Sony Pictures Classics phân phối tại Mỹ vào tháng 2 (sau một thời gian ngắn đủ điều kiện tranh giải) và Sony Pictures Releasing International ở các quốc gia khác, Scarlet là phiên bản hoạt hình của Hamlet, kể về một công chúa tìm cách trả thù cái chết của cha mình.

“Hosoda luôn đi đầu trong việc thúc đẩy hoạt hình theo những hướng mới, và Scarlet là bộ phim tham vọng nhất của ông cho đến nay,” Solomon, tác giả một cuốn sách về đạo diễn này, nhận xét.

Scarlet đã có buổi ra mắt tại Liên hoan phim Venice, được cho là nhận tràng vỗ tay kéo dài. Tuy nhiên, phim khởi chiếu khá ảm đạm tại Nhật Bản vào cuối tháng 11, chỉ đứng thứ ba với doanh thu 1,7 triệu đôla (270 triệu yen) — thấp hơn nhiều so với doanh thu mở màn 5,7 triệu đôla (890 triệu yen) của Belle do Hosoda đạo diễn năm 2021 — và chỉ thu về 3,5 triệu đôla (550 triệu yen) tính đến cuối năm ngoái.

Arco của đạo diễn người Pháp Ugo Bienvenu

Tầm ảnh hưởng toàn cầu

Dù các tác phẩm điện ảnh Nhật Bản có tạo được đà trong mùa giải thưởng năm nay hay không, ảnh hưởng của quốc gia này vẫn sẽ rất lớn. Một số ứng cử viên đến từ khắp thế giới mang đậm phong cách và nội dung Nhật Bản.

Đạo diễn người Pháp Ugo Bienvenu của phim Arco đã nhắc đến các phim hoạt hình Dragon Ball Z và Princess Mononoke của Hayao Miyazaki là nguồn cảm hứng. Bộ phim ăn khách Kpop Demon Hunters của Netflix cũng có “một chút ảnh hưởng anime”, theo lời đồng đạo diễn Chris Appelhans. Một phim nguyên tác khác của Netflix, phim Hàn Quốc Lost in Starlight, chịu ảnh hưởng anime còn nhiều hơn, với đạo diễn Han Ji Won nhắc đến Makoto Shinkai và Miyazaki là những nguồn cảm hứng.

Nhật Bản và phim hoạt hình của nước này cũng là nguồn cảm hứng cho bộ phim nói tiếng Pháp Little Amélie or the Character of Rain. Phim do Maïlys Vallade và Liane-Cho Han đạo diễn và được Gkids phân phối ở Mỹ, xoay quanh cô con gái ba tuổi thông minh lanh lợi của một gia đình người Bỉ sống ở Nhật Bản vào những năm 1960 và dựa trên cuốn tiểu thuyết tự truyện của Amélie Nothomb.

Bộ phim ăn khách Kpop Demon Hunters của Netflix cũng có “một chút ảnh hưởng anime”

“Hầu hết các thành viên trong nhóm chúng tôi đều mê phim hoạt hình Nhật Bản từ nhỏ đến lớn,” Han nói, đồng thời cho biết anh lấy cảm hứng từ Grave of the Fireflies của Isao Takahata và các phim khác của Ghibli. Để tái hiện thế giới Kobe những năm 1960, nhóm làm phim Little Amélie, bao gồm giám đốc nghệ thuật Eddine Noël, đã nghiên cứu kỹ lưỡng các tư liệu gốc từ thời kỳ đó, bao gồm cuốn sách ảnh của một gia đình Nhật Bản tìm thấy ở chợ trời.

“Chúng tôi đã thấy quá đủ hình ảnh rập khuôn ở Pháp, và với chúng tôi điều quan trọng là phải tôn trọng văn hóa Nhật Bản, đặc biệt là vào thời điểm đó, sau Thế chiến hai,” Han nói.

Vallade cho biết thêm, Sunao Katabuchi, đạo diễn của bộ phim hoạt hình lấy bối cảnh Thế chiến hai In This Corner of the World, cũng như The Mourning Children, một bộ phim sắp ra mắt lấy bối cảnh Kyoto thế kỷ thứ 10, là những nguồn ảnh hưởng khác đến Amélie.

Nhật Bản và phim hoạt hình của nước này cũng là nguồn cảm hứng cho bộ phim nói tiếng Pháp Little Amélie or the Character of Rain

“Katabuchi là một nhà nghiên cứu tỉ mỉ,” Vallade nói. “Ông dành thời gian tìm hiểu chính xác ánh sáng sẽ chiếu xuyên qua một chiếc thuyền nhất định trong cảng vào một thời điểm nhất định như thế nào.”

Ảnh hưởng của Nhật Bản đến thế giới hoạt hình không chỉ dừng lại ở vẻ ngoài, Solomon cho biết.

“Bạn có những nghệ sĩ như Miyazaki tự mình lên kịch bản phân cảnh cho phim, vì vậy họ có phong cách tác giả riêng mà nhiều bộ phim lớn của Mỹ không có. Có một sự thống nhất về tầm nhìn thu hút rất nhiều nhà làm phim muốn tạo ra tuyên ngôn tương tự trong tác phẩm của họ.”

Đặc biệt, cách Miyazaki khắc họa đời sống nội tâm của trẻ em đã định hình cách nhóm làm phim Amélie phát triển nhân vật chính. “Phim hoạt hình Nhật Bản như [My Neighbor Totoro của Miyazaki] coi trọng trẻ em, hiểu rằng trẻ em hiểu nhiều hơn chúng ta nghĩ,” Han nói. “Họ không coi trẻ em là những kẻ ngốc, và điều đó đã ảnh hưởng đến chúng tôi rất nhiều.”

Mặc dù phim hoạt hình Nhật Bản đã nhận được bảy đề cử Oscar và đoạt hai giải kể từ năm 2002, nhưng tất cả đều thuộc về các phim của Studio Ghibli trừ một ngoại lệ là Mirai năm 2019 (ảnh)

Ảnh hưởng như vậy không phải là một chiều. Đạo diễn Hosoda cho biết hãng phim Fortiche của Pháp (phim truyền hình Arcane của Netflix) và nhà làm phim hoạt hình người Tây Ban Nha Alberto Mielgo, người đã thắng giải Oscar năm 2022 cho phim ngắn The Windshield Wiper và góp phần tạo nên ngôn ngữ hình ảnh của Spider-Man: Into the Spider-Verse, là nguồn cảm hứng cho phong cách hoạt hình kết hợp giữa vẽ tay và 3D của Scarlet.

“Hoạt hình hiện đang trong giai đoạn đổi mới, và mặc dù anime nổi tiếng với truyền thống vẽ tay, nhưng khi nói đến việc tiến lên và phát triển, nó nên đón nhận những đổi mới này đồng thời tận dụng những truyền thống của mình,” Hosoda nói.

Con đường đến đề cử

Thực tế là, mặc dù phim hoạt hình Nhật Bản đã nhận được bảy đề cử Oscar và đoạt hai giải kể từ năm 2002, nhưng tất cả đều thuộc về các phim của Studio Ghibli trừ một ngoại lệ là Mirai năm 2019. Do Hayao Miyazaki, Isao Takahata và Toshio Suzuki thành lập vào năm 1985 và được Nippon TV mua lại vào năm 2023, Ghibli đã có một người ủng hộ mạnh mẽ là John Lasseter tại Disney, đóng vai trò quan trọng trong việc đưa các phim của hãng đến Mỹ.

Your Name năm 2016 của Makoto Shinkai, do Funimation phân phối tại Mỹ, công ty có ít mối liên hệ với Viện Hàn lâm hơn và ít kinh nghiệm trong các cuộc đua giải thưởng

Trong khi đó, các phim hoạt hình khác lẽ ra có thể nhận được đề cử, như bộ phim ăn khách Your Name năm 2016 của Makoto Shinkai, lại do Funimation phân phối tại Mỹ, công ty này đóng trụ sở ở Texas và có ít mối liên hệ với Viện Hàn lâm hơn và ít kinh nghiệm trong các cuộc đua giải thưởng.

Một thập kỷ sau, tình hình phân phối đã thay đổi, với việc Nhật Bản trực tiếp kiểm soát các tác phẩm của mình thay vì chỉ đơn giản là cấp phép. Các nhà phân phối Funimation và Crunchyroll lần lượt được Sony mua lại vào năm 2017 và 2021, trong khi Gkids, đơn vị đã đưa bộ phim The Boy and the Heron của Miyazaki đến thành công tại lễ trao giải Oscar năm 2023, được nhà phân phối lớn nhất Nhật Bản là Toho mua lại vào năm 2024.

Thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật cũng khác đi, nhờ những thay đổi về quy tắc thành viên sau vụ bê bối #OscarsSoWhite năm 2016. “Việc những người như tôi trở thành thành viên của Viện Hàn lâm là một dấu hiệu cho thấy Oscar giờ đây phản ánh một thế giới rộng lớn hơn về các giá trị và quan điểm đa dạng,” Hosoda, được mời vào Viện Hàn lâm năm 2018, và nhà sản xuất lâu năm của ông, Yuichiro Saito, tiếp bước vào năm 2019, cho biết.

Gkids, đơn vị đã đưa bộ phim The Boy and the Heron của Miyazaki đến thành công tại lễ trao giải Oscar năm 2023, được nhà phân phối lớn nhất Nhật Bản là Toho mua lại vào năm 2024

“Về cơ bản, đây là một giải thưởng của Mỹ, vì vậy các hãng phim Mỹ có lợi thế là đương nhiên,” ông nói thêm. “Nhưng đang có những phong trào đổi mới đáng kinh ngạc diễn ra trong ngành hoạt hình trên toàn thế giới, và bản thân hoạt hình toàn cầu đang được rất nhiều người xem nhờ các dịch vụ phát trực tuyến.”