Backrooms, bộ phim kinh dị ăn khách gần đây, là một tác phẩm chứa đựng nhiều ý tưởng về sự lặp lại và suy thoái. Chủ đề trung tâm của bộ phim — nỗi kinh hoàng về một thế giới dường như vô tri, quái dị, sao chép thế giới của chúng ta — được một số người coi là lời phê phán về trí tuệ nhân tạo tạo sinh. Ý tưởng này rõ ràng đã chạm đến điểm nhạy cảm. Backrooms cũng mới vượt mốc 300 triệu đôla doanh thu phòng vé toàn cầu, trở thành phim ăn khách nhất từ trước đến nay của nhà sản xuất và phân phối phim độc lập nổi tiếng, công ty A24 ở New York.

Sau thành công vang dội về doanh thu phòng vé, trớ trêu thay A24 lại vừa công bố hợp tác nghiên cứu trị giá 75 triệu đôla với DeepMind, phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo nội bộ của Google. Như tờ Wall Street Journal đưa tin, gã khổng lồ công nghệ này hợp tác với A24 để tạo ra các “công cụ” làm phim mới, thuộc dự án khởi nghiệp công nghệ A24 Labs, do đồng sáng lập Scott Belsky điều hành.

Một số người cho rằng chủ đề trung tâm của Backrooms, bộ phim kinh dị ăn khách gần đây của A24 — nỗi kinh hoàng về một thế giới dường như vô tri, quái dị, sao chép thế giới của chúng ta — là lời phê phán về trí tuệ nhân tạo tạo sinh

“Đây là mối quan hệ hợp tác nghiên cứu,” Sophia Shin, phụ trách truyền thông tại A24, cho biết trong email gửi WIRED. “Chúng tôi đang làm việc song song với các nhà nghiên cứu của DeepMind để học hỏi, cải tiến và xây dựng, tích cực tham gia vào việc định hình các công cụ và quy trình làm việc mới.”

Đây là hợp tác mới nhất trong một chuỗi những cuộc hôn nhân không mấy dễ chịu và gây tranh cãi giữa Thung lũng Silicon và Hollywood. Cuối năm ngoái, Disney tuyên bố sẽ đầu tư 1 tỉ đôla vào OpenAI, bao gồm cả việc cấp phép sử dụng các nhân vật như Chuột Mickey, Goofy và C-3PO cho mô hình tạo video Sora của công ty. Vài tháng sau, chính Sora đã thất bại, và thương vụ này cũng chấm dứt. Mối đe dọa của trí tuệ nhân tạo (AI) đối với điện ảnh, và nghệ thuật sáng tạo nói chung, có thể mang tính sống còn: tự động hóa (và loại bỏ) các công việc cấp thấp, đe dọa các phòng biên kịch, và chiếm lĩnh các rạp chiếu phim để trình chiếu các tác phẩm do AI tạo ra, từ nhàm chán đến kinh tởm. Một số hãng phim đã kiện các công ty AI vì vi phạm bản quyền.

Các hãng phim xa lánh bộ phim tiểu sử về người sáng lập OpenAI, Sam Altman, Artificial của Luca Guadagnino

Lo ngại AI chiếm lĩnh ngành công nghiệp điện ảnh ngày càng tăng đang gây ra tác động tiêu cực, như trường hợp gần đây các hãng phim xa lánh bộ phim tiểu sử về người sáng lập OpenAI, Sam Altman, Artificial của Luca Guadagnino.

Thông báo hợp tác giữa A24 và AI đặc biệt khó hiểu và gây tranh cãi, chính vì vị trí của A24 trong văn hóa điện ảnh đương đại.

Lượng người hâm mộ trung thành của A24 dường như không mấy hài lòng với tin hợp tác mới nhất này. Đầu tuần rồi, A24 phát hành trailer phim nhạc kịch mới của Jesse Eisenberg, The Debut. Trên X, các bình luận dưới trailer tràn ngập những lời chỉ trích nhắm vào A24, người hâm mộ đăng tải những tuyên bố về sự sụp đổ của công ty đến những lời hứa sẽ sao chép lậu bộ phim (để giảm lợi nhuận của A24), cho đến những nhận xét mỉa mai như: “Thật trớ trêu khi The Debut lại là bộ phim ra mắt giữa lúc A24 đang tự kết liễu mình với AI.” (Định nghĩa về “mỉa mai” của bạn có thể khác.)

“Chúng tôi luôn xem trọng mối quan hệ với khán giả,” Shin của A24 nhấn mạnh. “Mối quan hệ hợp tác này ra đời vì chúng tôi muốn định hướng những công cụ nào được xây dựng cho các nghệ sĩ, và để họ có tiếng nói trong việc định hình chúng thay vì được trao sẵn công cụ. Chúng tôi muốn có một chỗ ngồi trong bàn đàm phán hơn là đứng ngoài cuộc.”

Google DeepMind chưa phản hồi yêu cầu bình luận.

Yếu tố thu hút

A24 là một nhà định hướng thị hiếu lớn trong ngành điện ảnh. “Cũng giống như cách Disney bán sự hoài niệm, A24 đã bán cảm giác rất thời thượng và tiên tiến kể từ khi họ thành lập,” nhà phê bình phim Esther Rosenfield nhận xét.

Everything Everywhere All at Once lấy Oscar phim hay nhất, nữ chính xuất sắc nhất cho Dương Tử Quỳnh (phải), nữ phụ xuất sắc nhất cho Jamie Lee Curtis (giữa) và nam phụ xuất sắc nhất cho Quan Kế Huy (trái)

Trước Backrooms, A24 đã tiên phong trong việc sản xuất các phim độc lập kinh điển của Mỹ như The Witch, Moonlight, Midsommar, Everything Everywhere All at Once, và bộ phim gần đây Marty Supreme. Hãng phim này đã khởi đầu và hỗ trợ sự nghiệp của nhiều nhà làm phim tài năng như Sofia Coppola, Denis Villeneuve, Ari Aster, Jane Schoenbrun, Celine Song và anh em nhà Safdie. Hãng đã nhận được hàng chục đề cử Oscar kể từ khi thành lập năm 2012. Trong một nền văn hóa điện ảnh vốn bị chi phối bởi những chuỗi phim bom tấn nhàm chán, logo đặc trưng của A24 xuất hiện trước trailer phim là đủ gây chú ý cho một tác phẩm mới.

Đây cũng là một trong số ít các công ty giải trí Mỹ có lượng người hâm mộ trung thành riêng, thể hiện niềm đam mê điện ảnh của mình bằng việc sưu tầm phiên bản giới hạn mũ lưỡi trai, túi xách và áo phông của A24. Bạn không thường nghe nói có “người hâm mộ Paramount” hay “người hâm mộ Touchstone Pictures”. Nhưng A24, như người ta vẫn nói, có những “tay thiện xạ”.

A24 đã tiên phong trong việc sản xuất các phim độc lập kinh điển của Mỹ, gần đây nhất là Marty Supreme (ảnh)

“Họ có một bộ phận tiếp thị rất mạnh mẽ và thành công,” Andrew DeWaard, giáo sư nghiên cứu truyền thông tại UC San Diego và tác giả cuốn sách Derivative Media: How Wall Street Devours Culture năm 2024, cho biết. “Họ đã xây dựng thương hiệu cho công ty là táo bạo, tư duy tiến bộ và hấp dẫn giới trẻ. Họ đã tạo ra một cộng đồng người hâm mộ cho công ty của mình.”

Nhưng theo học giả DeWaard, thương vụ DeepMind không phải là phá vỡ lớn, phạm thượng đối với các hoạt động kinh doanh của A24. Trong cuốn Derivative Media, ông lưu ý rằng người đồng sáng lập A24, Daniel Katz, trước đây từng dẫn dắt mảng tài chính phim tại Guggenheim Partners, một công ty toàn cầu đầu tư mạnh vào khai thác tài nguyên gây hại môi trường. Năm 2024, công ty nhận được khoản đầu tư đáng kể từ Thrive Capital, vốn dĩ đã đầu tư mạnh vào OpenAI. Scott Belsky, người đứng đầu A24 Labs và là nhân vật trung tâm trong thương vụ DeepMind, nằm trong số những cái tên bị rò rỉ gần đây có liên quan đến câu lạc bộ Dialog của nhà tài chính thung lũng Silicon Peter Thiel, một câu lạc bộ chỉ dành cho khách mời.

Đây cũng là một trong số ít các công ty giải trí Mỹ có lượng người hâm mộ trung thành riêng, thể hiện niềm đam mê điện ảnh của mình bằng việc sưu tầm phiên bản giới hạn mũ lưỡi trai, túi xách và áo phông của A24

Dò đường

Lập luận về việc công ty có được vị trí quan trọng trong các cuộc đàm phán nghe có vẻ quen thuộc. Cổ đông trong các công ty AI thường đề cập việc trí tuệ nhân tạo (AI) thống trị ngành điện ảnh là chuyện tất yếu. Vấn đề không phải là liệu có xảy ra hay không, mà là khi nào xảy ra. Lập luận cho rằng, phản đối chuyện đó cũng vô ích y như phản đối đừng có ngày mai. “Họ muốn làm cho AI trở nên ắt có,” DeWaard nói về các công ty AI như Google. “Họ muốn trí tuệ nhân tạo (AI) hiện diện ở khắp mọi nơi. Họ muốn nó trở thành bình thường. Văn hóa là thành phần của chuyện đó.”

Nhà phê bình Esther Rosenfield coi thỏa thuận này là hình thức PR tích cực, ít nhất là về phía Google. Cô nói: “Họ đang bảo, ‘Chúng tôi muốn thông qua các bạn để làm sạch danh tiếng của mình.’ Chúng tôi muốn tạo ấn tượng rằng các nghệ sĩ nghiêm túc sẽ sử dụng những công cụ này để tạo ra tác phẩm. Bởi vì, nhìn chung, các nghệ sĩ nghiêm túc không làm vậy.” (Khi được hỏi liệu thỏa thuận với Google có phải là một hình thức làm sạch danh tiếng hay không, A24 đã từ chối bình luận.)

Sophia Shin, phụ trách truyền thông tại A24 nhấn mạnh, “Mối quan hệ hợp tác này ra đời vì chúng tôi muốn định hướng những công cụ nào được xây dựng cho các nghệ sĩ, và để họ có tiếng nói trong việc định hình chúng thay vì được trao sẵn công cụ. Chúng tôi muốn có một chỗ ngồi trong bàn đàm phán hơn là đứng ngoài cuộc”

Trong số những mối lo ngại khác, AI chắc chắn thiếu gu thẩm mỹ. Hình ảnh do AI tạo ra thường xuyên — và đúng là vậy — được miêu tả bằng từ ngữ khó nghe “rác phẩm”. Bởi vì các phần mềm AI tạo sinh và mô hình ngôn ngữ lớn không phải là con người, chúng không thể đánh giá, hoặc phân biệt hay dở, xấu đẹp, thú vị hay nhàm chán.

Và gần đây, yếu tố tinh tế, phức tạp, mang tính con người này chính là điều mà các nhà công nghệ tuyệt vọng muốn sao chép, cho dù bằng cách tổ chức các triển lãm nghệ thuật do AI “tuyển chọn” tại các phòng trưng bày ở San Francisco, hay đơn giản là hợp tác với các công ty sáng tạo có thương hiệu đồng nghĩa với gu thẩm mỹ. Có thể gọi đó là hút cạn thẩm mỹ. Ở một diễn biến khác, một công ty khởi nghiệp AI mới, có tên gọi khá độc đáo là Taste Labs, gần đây đã huy động được 18,5 triệu đôla vốn đầu tư với mục tiêu “loại bỏ những sản phẩm kém chất lượng” và đầu tư vào các phần mềm AI có gu thẩm mỹ riêng.

Shin của A24 khẳng định rằng hợp tác nghiên cứu này không phải là hình thức nhượng quyền thương hiệu hay kinh doanh sở hữu trí tuệ. Người dùng DeepMind sẽ không thể trả tiền để tạo ra những bộ phim ngắn của riêng họ với các nhân vật có bản quyền của A24 như Howie Rainer trong Uncut Gems, The Green Knight, Charles Swan III, hay chú cừu nhỏ trong Lamb.

Người dùng DeepMind sẽ không thể trả tiền để tạo ra những bộ phim ngắn của riêng họ với các nhân vật có bản quyền của A24, chẳng hạn như chú cừu nhỏ trong Lamb

“Sự thật là không nhất thiết chúng tôi yêu thích bất kỳ sản phẩm AI nào hiện đang được chiếu trên màn ảnh Hollywood,” cô nói. “Thậm chí tôi không biết liệu cuối cùng chúng tôi có tạo ra công nghệ về lĩnh vực đó hay không. Hợp tác này chủ yếu là để học hỏi và giúp giải quyết những vấn đề khó khăn trong quy trình làm việc hậu trường.”