• Trí tuệ nhân tạo đang biến đổi ngành công nghiệp giải trí Trung Quốc như thế nào

• Xuất phẩm trí tuệ nhân tạo Trung Quốc bắt đầu tấn công thị trường phim ảnh trong nước

• Ngô Ái Hoa: Ngôi sao võ thuật trí tuệ nhân tạo đưa văn hóa Trung Hoa ra thế giới

“Kẻ thức thời mới là trang tuấn kiệt,” Trần Nhất Long ký hợp đồng cấp quyền sử dụng hình ảnh khuôn mặt mình cho Phi Tường Vũ Trụ, một studio có trụ sở tại Thâm Quyến

Công việc của Trần Nhất Long là ngồi trước máy quay và thực hiện các biểu cảm khuôn mặt theo yêu cầu của đạo diễn: ánh nhìn vô cảm, cái nhìn giận dữ hay vẻ mặt ngạc nhiên. Sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), hãng phim sẽ dùng những hình ảnh này để tạo ra một hình đại diện — hay còn gọi là “người kỹ thuật số” (digital human) — đóng vai chính trong một bộ phim làm bằng AI.

“Kẻ thức thời mới là trang tuấn kiệt,” Trần Nhất Long, 38 tuổi, hiện đang làm việc ở Bắc Kinh, chia sẻ.

Ngành công nghiệp điện ảnh và video của Trung Quốc đang trải qua cuộc chuyển hóa bằng cách áp dụng AI vào quá trình sáng tạo nội dung, nhờ những tiến bộ vượt bậc trong phần mềm tạo video. Tâm điểm của sự chuyển biến này chính là phim bộ siêu ngắn (micro-drama) đang thu hút hàng triệu người xem trên điện thoại thông minh.

Với thời lượng thường chỉ kéo dài một hoặc hai phút, khán giả Trung Quốc tha hồ “nhâm nhi” phim bộ siêu ngắn trong lúc ăn sáng, trên đường đi làm, giờ nghỉ trưa, lúc rảnh rỗi sau giờ làm việc, hay bất cứ khoảng thời gian nào khác trong ngày.

Phim bộ siêu ngắn hoàn toàn bằng AI Master of Feng Shui đạt 100 triệu lượt xem chỉ trong vòng 12 giờ trên Douyin, qua đó cho thấy tốc độ đón nhận nhanh chóng của khán giả đối với các tác phẩm kịch tính do thuật toán tạo ra

Không phải như bữa ăn chính, phim bộ siêu ngắn là bữa ăn nhẹ mang tính phù du và không đòi hỏi kỹ năng diễn xuất đỉnh cao hay chất lượng hình ảnh sắc nét như phim điện ảnh truyền thống; chính vì vậy, chúng trở thành phương tiện lý tưởng cho nội dung do AI tạo ra. Hơn nữa, chi phí sản xuất đã giảm mạnh nhờ ứng dụng các phần mềm AI do những “gã khổng lồ” công nghệ Trung Quốc như Kuaishou Technology và ByteDance (công ty mẹ của TikTok) phát triển.

Theo Hiệp hội Dịch vụ Phát sóng Trực tuyến Trung Quốc (China Netcasting Services Assn), số lượng phim ngắn do Trung Quốc sản xuất đã tăng vọt lên mức 128.000 tác phẩm chỉ trong ba tháng đầu năm nay. Hiệp hội này cũng cho biết, hơn 95% trong số đó được thực hiện bằng công nghệ AI.

Các công cụ tương tự đang được thử nghiệm tại Mỹ, và những xu hướng AI đang làm đảo lộn ngành công nghiệp giải trí Trung Quốc có thể là điềm báo cho những gì sắp diễn ra tại Hollywood, theo lời Michael Berry, giáo sư chuyên ngành văn hóa Trung Quốc đương đại tại UCLA.

Hiện tại, các công ty Trung Quốc cung cấp phần mềm AI tạo video đang tìm cách thâm nhập thị trường Hollywood. Đầu năm nay, ByteDance (hiện nắm giữ cổ phần thiểu số tại chi nhánh TikTok ở Mỹ) đã giới thiệu nền tảng video Seedance của họ tại một sự kiện hoành tráng ở Santa Monica. Các công ty Trung Quốc khác có tham vọng toàn cầu bao gồm HappyHorse của Alibaba và Kling — công ty con của Kuaishou.

Không ảnh phim trường Hoành Điếm

Giáo sư Berry cho biết AI cho phép bất kỳ ai sở hữu máy tính xách tay cũng có thể sản xuất nội dung giải trí; đồng nghĩa với việc người Mỹ có thể sớm xem nội dung do các nhà sản xuất Trung Quốc tạo ra.

“Bạn ở đâu, nguồn vốn đến từ đâu, hay sắc tộc của ‘diễn viên’ — thực chất chỉ là các chương trình máy tính (bot) — đều không thành vấn đề,” Berry nói. “Trong môi trường mới này, những quy tắc cũ chẳng còn tác dụng gì nữa.”

AI tại “Hollywood của Trung Quốc”

Từ lâu Phim trường Hoành Điếm ở tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc, đã được mệnh danh là “Hollywood của Trung Quốc”. Tuy nhiên, ngày nay, những bối cảnh và phông nền lộng lẫy ở đây lại thu hút khách du lịch nhiều hơn là diễn viên.

Theo các báo cáo trên truyền thông nhà nước, mỗi ngày có khoảng 10.000 diễn viên quần chúng đến tìm việc, nhưng chỉ khoảng 800 người trong số đó được thuê. Mùa xuân năm nay, tờ Jiefang Daily của Thượng Hải đưa tin rằng số lượng các dự án phim bộ siêu ngắn được thực hiện ở Hoành Điếm đã giảm ít nhất một nửa so với năm trước.

Du khách tham gia một phim bộ siêu ngắn tại Phim trường Hoành Điếm, vào tháng 8 [Nguồn: China Daily]

Được phát hiện tài năng từ khi còn ở tuổi thiếu niên, Trần Nhất Long ước tính rằng có thể đã mất hơn 60% cơ hội việc làm cho diễn viên trong năm nay. Anh lưu ý một phần nguyên nhân là do khán giả đã chuyển sang xem phim bộ siêu ngắn nhiều hơn.

“Nhịp sống ngày càng hối hả và nhiều người không còn thời gian xem phim điện ảnh hay phim truyền hình dài tập nữa,” anh chia sẻ.

Làn sóng kiện tụng

Không phải ai cũng mất việc vì AI. Fan Baile, một luật sư chuyên về lĩnh vực giải trí tại Bắc Kinh, cho biết ông vẫn rất bận rộn với các thân chủ là người nổi tiếng khởi kiện nhà làm phim “đánh cắp” gương mặt họ để tạo ra hình ảnh đại diện kỹ thuật số (avatar).

Fan Baile nhận định rằng quy định pháp lý không theo kịp tốc độ phát triển công nghệ quá nhanh, khiến các thẩm phán Trung Quốc gặp khó khăn trong việc xử lý làn sóng các vụ kiện liên quan đến quyền bảo vệ hình ảnh cá nhân và vi phạm bản quyền kỹ thuật số.

Phát hiện gương mặt của nữ diễn viên Địch Lệ Nhiệt Ba bị sử dụng cho nhân vật trong phim bộ siêu ngắn AI Ride Against The Wind

“Các vụ kiện vi phạm quyền hình ảnh truyền thống thường khá đơn giản: Sử dụng gương mặt người khác mà không được cho phép được coi là hành vi vi phạm,” ông Fan nói. “Ngày nay, AI có thể giữ lại 70% đến 80% nét đặc trưng của một người trong khi thay đổi một số chi tiết nhỏ, khiến việc xác định hành vi vi phạm trở nên phức tạp hơn nhiều.”

Vào tháng 4, nam diễn viên nổi tiếng Trung Quốc Dịch Dương Thiên Tỉ đã thu hút sự chú ý của dư luận khi công ty quản lý của anh đưa ra tuyên bố công khai về việc gương mặt anh bị các nhà sản xuất phim ngắn AI sử dụng trái phép.

Chỉ một tuần sau đó, nữ diễn viên nổi tiếng Địch Lệ Nhiệt Ba tiết lộ cô đã thắng kiện nhà sản xuất và đơn vị phát hành một phim bộ siêu ngắn AI có sự xuất hiện của một nhân vật sở hữu ngoại hình rất giống cô.

Ngay cả những người không phải diễn viên cũng bị cuốn vào vấn đề này. Một người mẫu quảng cáo phát hiện những bức ảnh cô đăng trên mạng xã hội dường như đã được sử dụng để tạo hình cho một nhân vật phản diện trong phim bộ siêu ngắn AI nổi tiếng có tên The Peach Blossom Hairpin / Đào hoa trâm.

Cảnh từ phim bộ siêu ngắn AI nổi tiếng The Peach Blossom Hairpin / Đào hoa trâm

Hồi tháng 4, Ủy ban Diễn viên thuộc Hiệp hội Phát thanh và Truyền hình Trung Quốc đã ra tuyên bố lên án các hành vi vi phạm này, đồng thời khẳng định các nền tảng AI cần tuân thủ pháp luật và thắt chặt các quy định về tuân thủ. Các diễn viên Hollywood cũng từng bày tỏ lo ngại việc hình ảnh của họ bị các mô hình AI sử dụng trái phép.

Tuy nhiên, Fan Baile ví việc kiểm soát các hành vi vi phạm quyền hình ảnh giống như trò chơi “đập chuột” (whack-a-mole) — hết vụ này đến vụ khác liên tục nổ ra, khó lòng xử lý triệt để. Ông kể lại việc mình từng phải xem hơn 50 phim bộ siêu ngắn AI cho thân chủ, rà soát từng khung hình một để tìm kiếm những khoảnh khắc gương mặt họ xuất hiện chớp nhoáng chỉ trong ba giây. Theo ông, một số nhà sản xuất phim cố tình tạo hình nhân vật AI giống người nổi tiếng, tận dụng sự chú ý từ làn sóng phẫn nộ của người hâm mộ để thu hút lượt xem cho tác phẩm của mình.

Sản xuất video bằng AI

Tôn Vi là người sáng lập Phi Tường Vũ Trụ (Feixiang Universe), một studio có trụ sở tại Thâm Quyến — đã tuyển chọn Trần Nhất Long. Cô cho biết, nỗi lo vô tình “đánh cắp gương mặt của ai đó” là lý do chính khiến cô quyết định mua bản quyền hình ảnh của người thật để đưa vào một tác phẩm AI lấy bối cảnh thời nhà Đường cách đây hơn 1.000 năm.

Giờ đây, chi phí sản xuất không còn phụ thuộc vào thể loại phim mà phụ thuộc vào mô hình tạo video, chất lượng hình ảnh và số lượng token (tức độ dài của câu lệnh) được sử dụng

Theo Tôn Vi, do thiên kiến trong dữ liệu huấn luyện, các nhân vật ảo do AI tạo ra thường có những đường nét tương đồng và vẻ ngoài na ná nhau. Nhiều nhân vật sở hữu làn da không tì vết cùng gương mặt cân đối đến mức hoàn hảo; buộc cô và các nhà làm phim AI khác tại Trung Quốc phải tìm kiếm trên diện rộng để “mua” các gương mặt mới và số hóa biểu cảm của diễn viên.

Có phong cách nhanh nhẹn và từng làm việc tại các nền tảng phát trực tuyến video của Trung Quốc như iQIYI, Youku và Douyin (thuộc ByteDance), Tôn Vi đã thành lập Feixiang Universe vào năm ngoái để sản xuất phim bằng AI. Cô sở hữu một đội ngũ gồm khoảng 30 nhân sự, bao gồm các nhà sáng tạo trẻ am hiểu công cụ AI và kỹ thuật viết câu lệnh (prompting), cùng biên kịch, đạo diễn và các chuyên gia về quảng cáo, dựng phim và hậu kỳ.

Ý tưởng cho một bộ phim thường bắt đầu chỉ bằng một đoạn văn ngắn. Sau đó, cả nhóm sẽ làm việc với ChatGPT, Kimi hoặc DeepSeek để phát triển chi tiết kịch bản, trước khi biên kịch chính thức tiếp nhận để chỉnh sửa và hoàn thiện.

Để tạo ra sản phẩm cuối cùng, nhóm của Tôn Vi sử dụng các mô hình tạo video của Trung Quốc; họ nhập yêu cầu về bối cảnh, phông nền và nhân vật mong muốn, và AI sẽ tạo ra các đoạn phim dài 15 giây cho mỗi lần thực hiện. Phần mềm tương tự cũng được dùng để áp gương mặt và biểu cảm của Trần Nhất Long lên hình ảnh đại diện kỹ thuật số (avatar) của anh.

Sử dụng các mô hình tạo video của Trung Quốc: nhập yêu cầu về bối cảnh, phông nền và nhân vật mong muốn, và AI sẽ tạo ra các đoạn phim dài 15 giây cho mỗi lần thực hiện

Tôn Vi chia sẻ rằng từ nhỏ cô đã mơ ước làm nhà sản xuất phim. AI đã giúp biến ước mơ của cô thành hiện thực bằng cách thay đổi hoàn toàn bài toán kinh tế trong ngành. Trước đây, sản xuất phim có bối cảnh dưới nước, không gian vũ trụ, quái vật hay chiến tranh thường đòi hỏi ngân sách khổng lồ.

Giờ đây, chi phí không còn phụ thuộc vào thể loại phim mà phụ thuộc vào mô hình tạo video, chất lượng hình ảnh và số lượng token (tức độ dài của câu lệnh) được sử dụng. Cô cho biết các nhà làm phim không còn phải bắt đầu bằng câu hỏi: “Liệu chúng ta có đủ kinh phí để quay cảnh này hay không?”

Với sự hỗ trợ của AI, nhóm của cô có thể hoàn thiện một bộ phim dài 90 phút — đủ tiêu chuẩn phát hành trên các nền tảng trực tuyến tại Trung Quốc — với chi phí chỉ 500.000 USD. Trước đây, các nhà làm phim không dám bắt tay vào sản xuất một phim bộ truyền hình dài 40 tập nếu không có nguồn kinh phí khoảng 30 triệu USD, Tôn Vi cho biết.

“Bạn có thể để cho trí tưởng tượng của mình thỏa sức bay bổng,” Tôn Vi nói.

Nhân viên tại một công ty sản xuất phim bộ siêu ngắn sử dụng các công cụ AI trong quá trình hậu kỳ

Chưa sẵn sàng để trình chiếu rộng rãi

Theo Tôn Vi, công nghệ tạo video hiếm khi cho ra kết quả ưng ý ngay từ lần thử đầu tiên; nhóm của cô thường phải thực hiện ít nhất 10 lần thử mới tạo được một đoạn clip 15 giây đạt yêu cầu. Đôi khi khuôn mặt nhân vật bị biến đổi hoặc bối cảnh không nhất quán.

Các mô hình AI cũng bộc lộ những “thói quen” riêng. Trong quá trình lên ý tưởng, nhóm nghiên cứu đã cố gắng tránh để hình ảnh tạo ra trông giống với các bộ phim điện ảnh hay phim truyền hình hiện có.

Dẫu vậy, khi nhóm của Tôn Vi đưa hình ảnh vào mô hình AI tạo video, bối cảnh thành phố thời nhà Đường bắt đầu mang một số nét hình ảnh tương đồng với các tác phẩm nổi tiếng như Trường An 12 canh giờ — phim bộ cổ trang được giới chuyên môn đánh giá cao ra mắt năm 2019. Một nhân vật được thiết kế hoàn toàn không dựa trên người nổi tiếng nào, khi được chuyển động hóa, lại có thể bắt đầu mang dáng dấp chiếc mũi, khuôn miệng hay ánh mắt của một diễn viên có thật.

Một nhân vật được thiết kế hoàn toàn không dựa trên người nổi tiếng nào, khi được chuyển động hóa, lại có thể bắt đầu mang dáng dấp chiếc mũi, khuôn miệng hay ánh mắt của một diễn viên có thật

Lục Bối Kha, đạo diễn đứng sau các phim bộ truyền hình kinh phí lớn của Trung Quốc như Tam thể / Three-Body và Thái Bình niên, nhận định rằng các phim điện ảnh hay truyền hình được tạo hoàn toàn bằng AI vẫn còn lâu mới sẵn sàng để trình chiếu rộng rãi.

AI có thể tạo ra những khung cảnh thành phố cổ kính rộng lớn hay các trận thủy chiến hùng tráng.

Tuy nhiên, theo Lục Bối Kha, công nghệ này vẫn chưa tạo được chiều sâu rõ rệt và hiệu ứng ánh sáng phức tạp.

Lục Bối Kha từng thử dùng AI để tạo các cảnh quay như tia sáng phản chiếu từ mặt nước lên tảng đá hay ánh nắng xuyên qua cửa sổ Gothic hai lớp, nhưng kết quả là AI đã thất bại thảm hại.

“Câu hỏi không phải là liệu AI có thể tạo ra một khung hình ấn tượng hay không, mà là liệu khung hình đó có đáp ứng được các tiêu chuẩn của một tác phẩm đỉnh cao hay không,” vị đạo diễn chia sẻ.

Một số khán giả cho rằng các nữ diễn viên chính do AI tạo ra đều “trông giống hệt nhau”

Người thật trông quá thật

Sau đó lại nảy sinh một vấn đề khác: Những nhân vật này trông quá giống người thật. Lục Bối Kha cho biết nếu 90% bộ phim được làm bằng AI, thì sự xuất hiện của một diễn viên người thật có thể tạo ra cảm giác lạc lõng, thiếu đồng bộ.

Biểu cảm của diễn viên thật mang nhiều sắc thái và cảm xúc hơn. Kết cấu bề mặt da cũng không tương đồng. Lục Bối Kha chia sẻ rằng đôi khi giải pháp duy nhất là xử lý lại các cảnh quay người thật sao cho nhân vật trông bớt “thật” đi một chút — để họ hòa hợp lại với “thế giới AI” trong phim.

Các nhân vật do AI tạo ra cũng khó truyền tải được những cung bậc cảm xúc phức tạp.

“Sao chép một khuôn mặt không đồng nghĩa với việc sao chép một diễn viên,” đạo diễn Lục nói.

Trần Thu Phàm, một trong những nhà văn khoa học viễn tưởng nổi tiếng nhất Trung Quốc, là người tiên phong sử dụng AI hỗ trợ sáng tạo nội dung.

Phim bộ siêu ngắn do AI thực hiện Divine Pen / Thần bút đã thu hút khoảng 100 triệu lượt xem chỉ trong vòng hai tuần sau khi ra mắt

Anh là một trong những người sáng tạo chính của phim bộ siêu ngắn do AI thực hiện Divine Pen / Thần bút — tác phẩm đã thu hút khoảng 100 triệu lượt xem chỉ trong vòng hai tuần sau khi ra mắt. Trước đó, Trần Thu Phàm từng sử dụng AI để viết tiểu thuyết và kịch bản cho Divine Pen. Tuy nhiên, hiện tại, anh đang tự ép mình phải cầm bút viết lên giấy mỗi ngày.

Trần Thu Phàm cho biết anh nhận thấy làn sóng phản đối nội dung do AI tạo ra đang gia tăng, và ngày càng nhiều nhà sáng tạo độc lập chủ động gắn nhãn cho các bộ phim của họ là “Do con người thực hiện 100%”.

Anh nói thêm rằng đang có sự hồi sinh mạnh mẽ các buổi hòa nhạc và biểu diễn trực tiếp, với giá vé ngày càng đắt đỏ và khó mua hơn. Theo Trần Thu Phàm, khi những khuôn mặt trên màn hình có thể được tạo ra vô hạn, khán giả có thể sẽ sẵn sàng chi tiền nhiều hơn để đến xem trực tiếp tại địa điểm biểu diễn và tận mắt chứng kiến người thật đứng trên sân khấu.

Phim ngắn AI Rescuing the Fox on the Snowy Mountain

“AI không phải là nghệ thuật,” Trần Thu Phàm khẳng định. “Nó chỉ là sản phẩm mà thôi.”